Unpacking moral hypocrisy: Differentiating the effects of moral self-licensing, cognitive, emotional, and behavioral outcomes of moral hypocrisy
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: HÜSEYİN ŞEKERLİ
Danışman: Cemşafak Çukur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ahlaki ikiyüzlülük davranışını bireysel düzeyde tespit edebilecek deneysel yöntemlerin eksikliği, literatürde önemli bir boşluk oluşturmaktadır. Bu eksikliği gidermek amacıyla, çalışmanın birinci bölümünde (N=101), ahlaki ikiyüzlülük sergileyen bireyleri doğrudan değerlendirmeyi amaçlayan yeni bir deneysel yöntem (zarf yöntemi) geliştirilmiştir. Bu yöntemin etkililiği, Ki-kare testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde (N=381), yeni yöntem kullanılarak ahlaki ikiyüzlülük davranışının nedenleri (ahlaki öz-gerekçelendirme, maddecilik, kendini ayarlama, dini yönelim) incelenmiştir. Katılımcılar, Maddeci Değerler Ölçeği, Kendini Ayarlama Ölçeği ve Dini Yönelim Ölçeğini doldurmuştur. Veriler, Ki-kare testi, bağımsız örneklemler için t-testi ve ikili lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde (N=196), ahlaki ikiyüzlülüğün bilişsel (mikro-makro adalet algısı ve durumsal benlik saygısı), duygusal (öz-bilinçli duygular) ve davranışsal (bağış yapma) sonuçları incelenmiştir. Katılımcılar, Mikro-Makro Adalet Algısı Ölçeği, Durumsal Benlik Saygısı Ölçeği, Duygusal Emek Ölçeği ve Yardım Davranışı Ölçeğini doldurmuştur. İkinci bölümden elde edilen bulgular, ahlaki öz-gerekçelendirme manipülasyonunun etkili olduğunu ve ahlaki ikiyüzlülük sergileyen bireylerin, bu davranışı sergilemeyenlere kıyasla daha yüksek düzeyde kendini ayarlama eğilimi gösterdiğini ortaya koymuştur. Üçüncü bölümde yapılan analizler ise, ahlaki ikiyüzlülük sergileyen bireylerin mikro adalet eğilimlerinin daha yüksek düzeyde olduğunu, durumsal sosyal benlik saygılarının daha düşük düzeyde olduğunu, bağış yapma olasılıklarının daha fazla olduğunu ve utanç duygularının daha yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu çalışmanın temel katkısı, ahlaki ikiyüzlülük sergileyen bireyleri bireysel düzeyde tespit etmeye olanak tanıyan yeni bir yöntemin geliştirilmesidir. Gelecekte, bu yöntemin farklı değişkenler ve örneklemlerle, kültüre duyarlı ölçme araçları kullanılarak uygulanması, yöntemin geçerliliğini değerlendirmek açısından kritik öneme sahiptir. Anahtar Kelimeler: Ahlaki ikiyüzlülük, ahlaki öz-gerekçelendirme, ahlaki ikiyüzlülük davranışının nedenleri ve sonuçları