The Effects of Mood, Age and Executive Functions (Working Memory and Cognitive Flexibility) on Emotion Regulation
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: PINAR SOYDAŞ
Danışman: Cemşafak Çukur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, duygu durum, yaş ve yönetici işlevlerin (bilişsel esneklik ve çalışma belleği) duygu düzenleme üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu amaçla iki farklı çalışma yürütülmüştür. Çalışma 1 (N = 179), duygu durum (pozitif ve negatif) (Derogatis Duygulanım Denge Ölçeği) ile duygu düzenleme stratejileri (yeniden değerlendirme ve bastırma) ve yönetici işlevler (çalışma belleği ve bilişsel esneklik) arasındaki ilişkilerin araştırıldığı korelasyonel bir çalışmadır. Çalışma 2 (N = 191), duygu durum manipülasyonunun (pozitif, negatif ve control) (Cyberball paradigması) ergenlerin duygu düzenleme stratejilerini ve yönetici işlevlerini nasıl etkilediğinin araştırıldığı deneysel bir çalışmadır. Buna ek olarak, yönetici işlevlerin duygu durum ve duygu düzenleme stratejileri arasındaki ilişkideki düzenleyici rolü analiz edilmiştir. Yaşın duygu düzenleme stratejileri üzerindeki rolünü ortaya çıkarmak için, küçük (10-12 yaş) ve büyük ergen (18-21 yaş) gruptan toplanan veriler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma bulguları, ilk olarak, büyük ergen katılımcıların mevcut pozitif duygu durumları, algılanan bastırma stratejisiyle negatif yönde ve orta derecede ve algılanan yeniden değerlendirme stratejisiyle ise pozitif yönde ve zayıf derecede ilişkili bulunmuştur. Ayrıca, küçük ergen katılımcıların mevcut pozitif duygu durumları, algılanan yeniden değerlendirme stratejisiyle pozitif yönde ve orta derecede bir ilişkili bulunmuştur (1. Çalışma). 2. Çalışmada, duygu durum manipülasyonunun (negatif ve kontrol) (Cyberball) yeniden değerlendirme ve bastırma stratejilerini anlamlı düzeyde etkilemediği ancak zamansal mesafe duygu düzenleme stratejisini anlamlı bir şekilde etkilediği görülmüştür (2. Çalışma). İkinci olarak, pozitif duygudurum ile çalışma belleği (WM) ve bilişsel esneklik (CF) arasında anlamlı düzeyde, pozitif yönde ve zayıf bir korelasyon bulunurken, negatif duygu durum ile WM arasında anlamlı düzeyde, negatif yönde ve zayıf bir korelasyon bulunmuştur. Ayrıca, negatif duygu durum ile CF arasında orta derecede ve negatif yönde bir korelasyon bulunmuştur (1. Çalışma). Duygu durum manipülasyonunun ayrıca WM ve CF'yi pozitif yönde etkilediği görülmüştür (2. Çalışma). Üçüncü olarak, literatürle tutarlı biçimde, yönetici işlevler ve zamansal mesafe ER stratejisi yaşla birlikte iyileşirken, algılanan bastırma stratejisi yaşla birlikte azaldığı görülmüştür. Algılanan yeniden değerlendirme stratejisinin ise yaşla birlikte anlamlı şekilde farklılaşmadığı görüldü (hem Çalışma 1, hem de Çalışma 2). Dördüncü olarak, CF'nin, büyük ergen grupta, pozitif duygu durum ile algılanan yeniden değerlendirme stratejisi arasındaki ilişkide ve ayrıca küçük ergen grupta, negatif duygu durum ile algılanan bastırma stratejisi arasındaki ilişkide anlamlı bir düzenleyici role sahip olduğu görülmüştür (Çalışma 1). Bununla birlikte, WM'nin duygu durum (pozitif veya negatif) ve algılanan ER stratejileri (yeniden değerlendirme veya bastırma) arasındaki ilişkide düzenleyici rolü anlamlı düzeyde bulunamamıştır (hem Çalışma 1 hem de Çalışma 2). Sonuç olarak, bu iki çalışma, duygu durumun algılanan ve manipüle edilen ER stratejileri ve yönetici işlevler ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, duygu durum, duygu düzenleme stratejileri ve yönetici işlevler açısından büyük ve küçük ergen grupları arasında anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın yaşla birlikte olumlu bir gelişme gösterdiği görülmüştür. Elde edilen bulgular önceki araştırma bulgularıyla genel itibariyle örtüşmektedir. Anahtar Kelimeler: Duygu düzenleme stratejileri, zamansal mesafe, duygu durum, yönetici işlevler, çalışma belleği, bilişsel esneklik, ergenlik.