Initiatives for alternative payment instruments against global hegemony in the context of power transition theory: BIRCS countries

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: İLYAS BALCI

Danışman: Güliz Dinç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, küresel finansal hegemonya karşısında kurucu BRICS üyelerinin (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) geliştirdiği finansal mekanizmaları, Organski'nin Güç Geçişi Teorisi üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Süreç izleme, içerik analizi ve arşiv taraması gibi yöntemler uygulanarak BRICS ülkelerinin 2009-2024 yılları arasında geliştirdiği finansal araçlar değerlendirilmiştir. Ayrıca, ülkelerin Merkez bankaları, bakanlıkları, Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) gibi kuruluşların veri tabanlarından alınan resmi veriler kullanılarak istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada BRICS ülkelerinin küresel finansal hegemonyaya karşı meydan okuduğu şu dört temel araç araştırılmıştır: İkili ticarette ulusal para kullanımı anlaşmaları, merkez bankası dijital para birimleri (CBDC), ikili para takas anlaşmaları ve alternatif sınır ötesi finansal mesajlaşma ve transfer sistemleri. Ülkelerin anılan girişimlerine katılım düzeyleri, oluşturulan standart bir ölçek aracılığıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve Güç Geçişi Teorisi ve bu teorideki meydan okuma beklentileri ile uyumları test edilmiştir. Bu araştırmaya göre, Çin en aktif meydan okuyan ülke olarak öne çıkarken, Rusya, Brezilya, Hindistan ve Güney Afrika da kendi finansal bağımsızlıklarını artırmaya yönelik çeşitli seviyelerde adımlar atmıştır. Ayrıca, çalışmayla Güç Geçişi Teorisi'nin günümüzde hala geçerliliğini koruduğu, yapılan teori ve pratiğin karşılaştırma yöntemiyle test edilmesi sonucunda ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak, BRICS ülkeleri, alternatif ödeme sistemlerini yaygınlaştırarak batı merkezli küresel finansal sistemine bağımlılıklarını azaltmaya çalışmaktadır. Bu yönüyle çalışma, BRICS ülkelerinin alternatif ödeme sistemlerine dair sistematik ve güncel bir analiz sunarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Ayrıca, Türkiye'nin de benzer finansal araçları benimsemesi durumunda finansal egemenliğini artırabileceği ve çok kutuplu düzende daha etkin bir aktör olabileceği yönünde politika önerilerine yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Küresel Hegemonya, Alternatif Ödeme Sistemleri, Uluslararası Politik Ekonomi, Küresel Finans.