Anadolu Selçuklu dönemi mimari eserlerinde kullanılan mukarnaslar için bir parametrik model oluşturulması: Sahip Ata Camisi örneği


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT VE TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASEMİN TURAN

Danışman: İhsan Toktaş

Özet:

Türk İslam sanatının anıtsal yönünü bir matematik dehasıyla göz önüne koyan mukarnas, kullanım alanları ve estetik kuram açısından kendine has önemli özelliklere sahiptir. İslam sanat tarihi, İslam mimarisi ve Türk İslam Mimarisi açısından bakıldığında/strüktürel gerekse estetik olarak sanatsal görsel bir şölen olan mukarnas üzerinde yeterli çalışmalar yapılmadığı ve süre gelen zaman içerisinde kullanım alanının tarihi eserler ile sınırlı kaldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmada, Konya Sahip Ata Camisi'nde kullanılan mukarnas örnekleri üzerinden, mukarnasın sayısal ortamda yeniden tasarlanması ve mevcut mukarnas planlarının sayısal ortama aktarılması, Grasshopper programının mukarnas tasarımında kullanımı, programlama dilinde yeniden parametreler oluşturulması ve aynı mukarnas elamanları üzerinden parametreleri hesaplanarak problem oluşturularak, hesaplamalı algoritmalar ile Grasshopper programı üzerinden çıktılar elde edilmiştir. Bu tez kapsamında geliştirilmek istenen "Parametrik mukarnas tasarım modeli", Sahip Ata Camisi'nde kullanılan mukarnas modelleri örneklerinden kurgulanarak parametrik tasarım modelinin analizleri sonucunda ilerlemektedir. Sahip Ata Cami mukarnas planlarının geometrik analizleri sonucunda ortaya koyulan problem şeması tasarım kurgusundan ortaya çıkacak modelin temelini oluşturmaktadır. İki boyutlu planın geometrik plan şemasından yola çıkılarak yeni modellerin algoritmik bir yöntemle ortaya çıkışı anlatılmıştır. Mevcut mukarnas planlarının sayısal ortama aktarıldıktan sonra elde edilen planların grasshopper programında önerilen problemlerle, geliştirilen yöntem ve bu yöntemlerle ilerleyen işlem şemasından tasarımın sayısal analizi ve tasarım modeli ortaya konulmuştur. Ayrıca temel kurallar ortaya koyulmuş mukarnası Grasshopper programında yeniden çözümlerken gerekli problem şeması sistematik şekilde belirtilmiştir. Böylece Sahip Ata Cami'sindeki mukarnas modellerinin dijitale aktarılması, plan şeması, farklı analizler yapılarak yeni modeller oluşturulması için gerekli temel kurallarla belirtilmiştir. Aynı zamanda tasarımı ortaya koyabilmek için gerekli temel öğeler ve katmanların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, Rhino programı, Grasshopper eklentisinin algoritma editörlüğünden yola çıkılarak, Sahip Ata Külliyelisindeki üç boyutlu İslami geometrinin ardındaki gerçek geometrik ritim yakalanmıştır. Böylece geleneksel yöntemlerle ortaya çıkarılmış mukarnas elemanları dijital ortamda yeniden yorumlanmıştır. "Anadolu Selçuklu Dönemi Mimari Eserlerinde Kullanılan Mukarnaslar için Bir Parametrik Model Oluşturulması: Sahip Ata Camisi Örneği" başlıklı tez parametrik mukarnas tasarım modeli ortaya koyması açısından özgündür. Anahtar Kelimeler: Mukarnas, İslami geometrik desenler, parametrik tasarım, Rhino, Grasshopper, Sahip Ata Camisi, geleneksel Türk İslam mimarisi, sayısal tasarım