Türkiye sağlık sistemi performansının değerlendirilmesi: Veri Zarflama Analizi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK EKONOMİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA ÖZTÜRK

Danışman: Nazan Torun

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Türkiye ve AB üyesi ülkelerin sağlık harcamaları ve seçilmiş sağlık göstergeleri doğrultusunda sağlık sistemi performanslarının değerlendirilmesi, ülkelerin etkinlik düzeylerinin belirlenmesi, etkin ve etkin olmayan ülke ve yılların tespit edilmesi, etkin olmayan ülkeler için potansiyel iyileştirme önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada Türkiye ile AB üyesi 28 ülkenin 2000-2019 yıllarını kapsayan 20 yıllık verileri kullanılarak CCR ve BBC VZA modeli ile sağlık sistemleri etkinlikleri ölçülmüştür. Ayrıca zaman içinde etkinlik ölçümü için Mİ analizi kullanılmıştır. CCR VZA model ile elde edilen tüm yıllara ait etkinlik skorlarına göre etkin ülke sayısının (n:27) en fazla olduğu yıl 2004 iken etkin ülke sayısının (n:16) ise en az olduğu yıl 2000 olarak tespit edilmiştir. BCC VZA modeli ile elde edilen tüm yıllara ait etkinlik skorlarına göre, etkin ülke sayısının (n:28) en fazla olduğu yıllar 2001, 2002 ve 2014 iken etkin ülke sayısının (n:23) en az olduğu yıl 2000 olarak tespit edilmiştir. Türkiye'nin her iki modelde de tüm yıllar boyunca etkin olduğu bulunmuştur. En çok referans gösterilen ülkeler 2000-2010 yılları arasında genellikle Bulgaristan iken 2015-2019 yılları arasında ise Lüksemburg, Yunanistan, Hırvatistan olduğu belirlenmiştir. Göreli olarak etkin olmayan ülkelerin genel olarak girdi değişkenlerinde meydana getireceği azaltma ile sağlık sistemlerinin daha etkin olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Mİ analizine göre; 29 ülkeden 17'sinin tüm dönem boyunca ortalama TED değerinde artış yaşandığı, 3 ülkenin TED değerinde herhangi bir değişiklik olmadığı, 9 ülkenin ise TED değerinde azalış gerçekleştiği tespit edilmiştir. Ortalama TD değerleri sonucunda 29 ülkeden 14'ünün TD değerinde yükselme, 2'sinin sabit kaldığı ve 13'ünün TD değerinde düşüş olduğu görülmüştür. Ortalama TFVD değerleri sonucunda; 29 ülkeden 17'sinin değerinde verimlilik artışı görülmüş, sadece 1 ülkenin verimlilik değerinin sabit kaldığı, 11 ülkenin ise verimlilik değerinde azalma tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Etkinlik, performans değerlendirme, sağlık sistemi, veri zarflama analizi.