Hava kalitesi ölçüm istasyonları yakınındaki çocuk oyun parklarının toprak zeminlerinde ağır metal düzeyinin belirlenmesi ve oluşan sağlık riskinin değerlendirilmesi: Ankara örneği


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEFİK YURDAKUL

Danışman: Egemen Ünal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Topraktaki ağır metal kirliliğinin çevre ve çocuk sağlığı açısından tehlikeli olduğu bilinmektedir. Çocuklar sıklıkla zaman geçirdikleri çocuk oyun parklarındaki toprak zeminlerden çeşitli yollarla ağır metallere maruz kalabilmektedirler. Bu araştırma ile, Ankara il sınırlarında halka açık parkların oyun alanlarındaki toprakların ağır metal seviyelerinin incelenmesi, çocuk sağlığı açısından risk durumunun belirlenmesi ve hava kirliliği düzeyleri ile çevre kirliliği ve çocuk sağlığı ilişkilerinin incelenmesi amaçlandı. Kesitsel – ekolojik tipte olan bu çalışma Ankara'daki toplam 18 hava kalite izlem istasyonuna en yakın üçer parkın seçilmesiyle toplamda 54 oyun parkı üzerinde yapıldı. Çalışmada toplamda 12 ağır metal ICP-MS cihazı ile analiz edildi. Resmi verilerden analiz edilerek saptanan hava kalite indeksi verileri ve parkların yerleşim yeri özelliklerinin topraklardaki ağır metal kirliliğine etkileri incelendi. Çevre ve çocuk sağlığı açısından risk durumları zenginleştirme katsayısı, kirlilik yükü, kanserojen olmayan sağlık riski ve kanserojenik risk uluslararası kabul görmüş formüller kullanılarak saptandı. Değerlendirilen ağır metallerden düzeyi en yüksek olan ortalama 10430,02 ± 3453,20 mg/kg ile demir, düzeyi en düşük olan ise 0,09 ± 0,03 mg/kg ile kadmiyum ağır metaliydi. Cıva ağır metali ise hiçbir parkta saptanmadı. Krom ve nikel mükemmel düzeyde pozitif korelasyon gösterdi. Çevresel kirlilik açısından tüm parklarda en az bir ağır metal için aşikâr seviyede zenginleşme ve orta düzeyde kirlilik saptandı. Toplam kanserojenik olmayan tahmini risk katsayısı 21 (%38,9) parkta sınırı aşmaktaydı. Toplamdaki kanserojenik riskler açısından ise 24 (%44,4) parkta kanserojenik risk varlığı, 30 (%55,6) parkta ise kabul edilebilir düzeyde kanserojenik risk varlığı tespit edildi. Toplam kanserojenik risk varlığının; ana yol üzeri yerleşimli olma durumunda 14 kat (OR: 14,072; %95 GA: 1,826-108,436), en yakın ana yoldaki araç trafik yoğunluğunun fazla olduğu durumda ise beş kat (OR: 5,672; %95 GA: 1,030-31,234) daha fazla olduğu saptandı. Çalışmada çocuk oyun parklarındaki toprakta ağır metal kirliliği tespit edildi ve bazı parklarda ağır metal seviyelerinin çevre ve çocuk sağlığı açısından güvenli sınırları aştığı gösterildi. Çocuk sağlığı açısından önemli sayıda parkta kanserojenik riskler tespit edildi. Özellikle parkların konumlandırıldığı yerlerin mahalle arası olması ve ana yollara uzak bölgelerde konumlanmasının çocuk sağlığını korumak açısından önemli olduğu görüldü.