Şevkî ve divanı [İnceleme-metin]
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELEK ÖZMEN
Danışman: Mustafa Erdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk edebiyatında şairler ve onların divanları büyük öneme sahiptir. Günümüzde tespit edilmiş birçok şair ve divanı bulunsa da hâlâ gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen eserler bulunmaktadır. Çalışmamıza konu olan "Şevkî Divanı" Ankara Milli Kütüphanede 06 Mil Yz A 2618 numarada kayıtlıdır. Çalışmanın amacı Şevkî mahlaslı şairi ve Divanı'nı tanıtmak, Şevkî'nin Türk edebiyatındaki yerini tespit etmek ve Divan metnini ortaya koymaktır. Yapmış olduğumuz çalışmada araştırma, inceleme ve tenkit yöntemleri uygulanmıştır. Çalışma dört bölümden meydana gelmektedir: Birinci Bölüm: Şevkî'nin hayatı ve edebî kişiliği, İkinci Bölüm: Divan'ın şekil ve içerik incelemesi, Üçüncü Bölüm: Divan'ın tahlili(Din-Tasavvuf, Cemiyet ve Sosyal Hayat, İnsan, Tabiat), Dördüncü Bölüm: Nüsha tavsi, Divan hakkında özellikler ve Divan'ın tenkitli metninden oluşmaktadır. Eserini incelemeye aldığımız Şevkî mahlaslı şairin hayatı hakkında ne kaynaklarda ne de kendi eseri içerisinde kayda değer bir bilgi bulunmamaktadır. Fakat Fuzûlî'ye yazmış olduğu tahmislerden hareketle onun Fuzûlî ile aynı dönem veya ondan sonraki bir dönemde yaşadığı tahmin edilmektedir. Şevkî Divanı 55 varaktan oluşmaktadır. Divan'da yer alan manzumeler hem Azerbaycan Türkçesi hem Çağatay Türkçesi hem de Osmanlı Tükçesi dil özelliklerini gösterir. Bunun yanı sıra Şevkî Divanı nazım şekilleri açısından farklılıklar bulundurur. Klasik şiirde kullanılan nazım şekillerinin yanında Divan'da Azerbaycan halk şiirinde kullanılan nazım şekillerinden bayatı ve geraylı da kullanılmıştır. Divan bu açıdan dikkat çekicidir. Şevkî Divanı'nda 40 rubai, 38 bayatı, 32 gazel, 31 muhammes, 16 geraylı, 12 tahmis, 5 mesnevi, 4 murabba, 2 kaside, 2 terkib-bent, 2 onbirli musammat, 2 onikili musammat, 1 müseddes, 1 mütessa, 1 terci-bent, 1 kıtayla toplam 188 manzume bulunmaktadır.