Dış kaynak kullanımının avantaj ve dezavantajlarının analitik hiyerarşi süreci (AHP) yaklaşımı ile değerlendirilmesi: Hastaneler arası karşılaştırma


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GİZEM NUR TAYYAR DURU

Danışman: NAZAN TORUN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma ile hastane türlerine göre dış kaynak kullanımının avantaj ve dezavantajların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, çok kriterli karar verme tekniklerinden biri olan ''Analitik Hiyerarşi Süreci'' yöntemi kullanılmıştır. Tıbbi ve tıbbi olmayan hizmetlerde dış kaynak kullanımına ilişkin karar kriterleri, uzman katılımcıların ikili karşılaştırmalı yargılarına dayanarak önceliklendirilmiştir. Veriler, Ankara ilinde faaliyet gösteren farklı türlere sahip hastanelerin birim yöneticilerinden oluşan 61 gönüllü katılımcıyla Eylül–Aralık 2024 tarihleri arasında yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Dış kaynak kullanımının tıbbi ve tıbbi olmayan hizmetlerde en öncelikli avantajları şehir hastanelerinde "Maliyeti Azaltma" (%14,01) ile "Temel Faaliyetlere Odaklanma" (%13,58), devlet hastanelerinde "Temel Faaliyetlere Odaklanma" (%14,28) ile "Maliyeti Azaltma" (%11,29), eğitim ve araştırma hastanelerinde ise "Maliyeti Azaltma" (%18,37) ile "Yönetim Yükünü Azaltma" (%14,79) olarak öne çıkmıştır. Buna karşın dış kaynak kullanımının tıbbi ve tıbbi olmayan hizmetlerde en öncelikli dezavantajları ise, her üç hastane türünde de "Satıcıya (Tedarikçiye) Bağlılık" ve "Gizli Maliyetlerin Varlığı" olarak belirlenmiştir. Özellikle şehir hastanelerinde tıbbi hizmetlerde "Gizli Maliyetler" (%29,5) ve "Tedarikçiye Bağlılık" (%28,5) en dikkat çeken dezavantajlar olurken eğitim ve araştırma hastanesinde ise "Bilgi Güvenliğinin Sağlanamaması" (%20,42) tıbbi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular dış kaynak kullanımının hastanelere göre maliyet avantajı, verimliliği arttırma ve yönetim kolaylığı gibi önemli avantajlar sağladığını, ancak bu sürecin dikkatli planlanmadığı durumlarda ciddi güvenlik, maliyet ve personel yönetimi sorunlarına yol açabileceğini göstermektedir. Bu nedenle, hastane türüne özgü önceliklerin ve risk faktörlerinin dikkate alınarak dış kaynak kararlarının verilmesi önerilmektedir.