Toplumsal cinsiyet eşitsizliği bölgeler arası karşılaştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SOSYAL POLİTİKA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLIHAN DAMLA ÖZVEREN
Danışman: Nergis Dama
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsani Gelişme Endeksi (İGE), toplumların kalkınma düzeylerini belirleyen gün geçtikçe önemi artan bir göstergedir. 1990 yılında Pakistanlı Mahbub ul Haq tarafından bulunan insani gelişme,1993 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Gelişme Programı (United Nation Development Programme-UNDP) tarafından her yıl İnsani Gelişme Raporları (İGR) kapsamında yayımlanmaktadır. Küreselleşen dünya düzeni ile ülkelerin içine girdiği rekabet ortamında zorunlu hale gelen kalkınma süreci ile ülkeler geri kaldıkları yönlerini geliştirmek adına İGE'den faydalanarak politikalarını uygulamaya başlamışlardır. Kalkınma ölçütleri içerisinde yer alan sağlık, eğitim, temsil ve istihdam verilerini hesaplamada kullanılan İGE kavramı ülkelerin kalkınma düzeylerini karşılaştırmak için kullanılan yöntemlerden birisidir. Araştırma İGE'nin altında hesaplanan Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği (TCE) kavramı çerçevesinde sınırlandırılmıştır. İGE hesaplaması yapılırken toplumların, biyolojik, fiziksel, geleneksel ve ekonomik farklarına göre kültürel özellikleri dikkate alınarak eşitsizlik kavramı farklı tanımlamalar almıştır. İnsani gelişme, refahın sadece mutlak ekonomik refah ile ölçülemeyeceği için, bireylerin yaşam kalitelerinin farklı açılardan arttırmaya yönelen bir kavramdır (Altan, 2020). Kadınların sürdürülebilir kalkınmadaki payını etkileyen istihdam, eğitim ve parlamentoda yer almada erkeklere göre temsil oranlarının incelenmesi, Türkiye genelinde uygulanan politikaların geliştirilmesi ve yönlendirilmesi açısından önemlilik arz etmektedir. Bu nedenle çalışma kadınları merkeze alınarak şekillenmiştir. TCE hesaplanırken doğuşta beklenen yaşam süresi, okullaşma oranı, beşerî sermayeye yapılan yatırımlar, kadın ve erkeğin aile ve toplumda üstlendiği görevler dikkate alınmaktadır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği kavramının bölgesel olarak kavramsallaştırmasında insani gelişme endeksi perspektifinden yararlanılmıştır. Türkiye'de yaşayan kadınların TCE'ye karşı olan tutumlarını anlamak için TÜİK'ten talep edilen verilerin il düzeyinde TCEE hesaplama için yetersiz kalması nedeniyle saha araştırması ile veriler toplanmıştır. Araştırmada tarama çalışması yapılarak Türkiye evreninden seçilen rastlantısal örneklemle evreni genelleme amaçlanmıştır. Önceden belirlenmiş cevapları içeren, çevrimiçi anket tekniği ile veriler elde edilerek, bu veriler betimsel analizle değerlendirilmiştir. Türkiye'de 2021 yılı itibariyle bölgeler arasında İGE perspektifinde TCE karşılaştırması yapılarak; 1. Türkiye'de bölgeler arasında eğitim, siyasi temsil, iş gücüne katılım, aile hayatı ve sağlık alanlarında TCE çerçevesinde farklılık var mı? 2. Türkiye'de TCE algısının kadının yaşadığı bölgeye göre farklılık nedenleri nelerdir? 3. Türkiye'deki yedi bölgede özelinde kadınların genel hayat memnuniyetleri ve TCE algısı nasıldır? sorularına yanıt aranmaktadır. Elde edilen sonuçların geliştirilecek politikaları yönlendirmesi, bundan sonra yapılacak çalışmalarda değişimin gözlemlenmesi ve politikaların etkinliğinin belirlenmesi açısından önemlidir. Anahtar Kelimeler: Toplumsal cinsiyet, insani gelişme, toplumsal eşitsizlik