REFLECTION ON VERNACULAR ADAPTATION IN ZAATARI REFUGEES' CAMP SHELTERS
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Architecture, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: HANEEN FAISAL IBRAHEEM ABUMAHFOUZ
Danışman: Salah Hajismail
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Ürdün'deki Zaatari Mülteci Kampı'nda barınakların yerel koşullara göre uyarlanması olgusunu incelemekte ve mültecilerin insani yardım kuruluşları tarafından standart olarak sunulan barınakları çevresel, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarına göre nasıl dönüştürdüklerini anlamayı amaçlamaktadır. Zaatari Kampı'nın resmî planlaması ve altyapısına rağmen, barınak modelleri 2015 yılından bu yana sabit kalmıştır. Bu çalışma, kamp sakinlerinin zaman içinde bu barınakları nasıl dönüştürdüklerini; kendi başlarına yaptıkları değişiklikler ve yerelleşmiş inşaat uygulamaları üzerinden araştırmaktadır. Bu amacı gerçekleştirmek üzere, araştırma; saha gözlemleri, fotoğraf analizi ve kamp sakinleriyle yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlara dayanan nitel bir metodoloji benimsemiştir. Elde edilen veriler, yerel (vernaküler) mimari kuramı çerçevesinde analiz edilerek uyarlama pratiklerinin geleneksel mekânsal formlar, inşa yöntemleri ve toplumsal örgütlenmeyle nasıl örtüştüğü yorumlanmıştır. Ayrıca, daha katı bir planlama yapısına sahip olan ve Ürdün'de yer alan bir diğer Suriyeli mülteci yerleşimi olan Azrak Mülteci Kampı ile karşılaştırmalı bir vaka çalışması yürütülmüştür. Bu kampın seçilmesinde beş kriter esas alınmıştır: ortak bir yerinden edilme bağlamı, bölgesel yakınlık, resmî kamp statüsü, nüfus ölçeği ve kurumsal yönetim. Araştırma bulguları, Zaatari'deki mültecilerin barınaklarını uyarlamada yüksek düzeyde özerklik ve yaratıcılık sergilediklerini ortaya koymaktadır. Sakinler, buldukları malzemeleri kullanarak, gayriresmî inşaat tekniklerine başvurarak ve mekânsal yeniden düzenlemelere giderek hem yaşam konforunu artırmış hem de kültürel aşinalığı yeniden inşa etmeye çalışmıştır. Buna karşın, Azrak Kampı'ndaki katı yönetim modeli ve modüler barınak birimleri, bu tür uyarlamaları kısıtlamış; yerel mimari pratiklerin daha zayıf biçimde ortaya çıkmasına yol açmıştır. Araştırma, yönetim yapılarının ve tasarım anlayışlarının, yerinden edilmiş toplulukların inşa edilmiş çevrelerini şekillendirme konusunda ne derece söz sahibi olabileceklerini doğrudan etkilediğini göstermektedir. Çalışma, insani yardım aktörleri ve politika yapıcılar için birtakım pratik önerilerle sona ermektedir. Bu öneriler arasında yerel mimari ilkelerin barınak tasarımına entegre edilmesi, sakinler öncülüğünde yapılan değişikliklerin desteklenmesi ve uzun süreli yerinden edilme durumu göz önünde bulundurularak kamp planlaması stratejilerinin yeniden değerlendirilmesi yer almaktadır. Gelecekteki araştırmalar, bu çerçeveyi diğer bölgelerden alınacak ek vaka çalışmalarıyla genişletebilir ve söz konusu pratiklerin geri dönüş veya yeniden yerleşim süreçlerinde nasıl evrildiğini inceleyebilir. Anahtar Kelimeler: Yerel, Kamplar, Barınak, Uyarlamalar