Tanzimat dönemi Osmanlı yargılama hukukunda istinaf
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KAMU HUKUKU ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULLAH VEFA KARATAŞ
Danışman: Ahmet Kılınç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hukuk tarihi ilkeleri gözetilerek hazırlanan bu çalışmada, Tanzimat dönemi Osmanlı hukukunda istinaf kurumu incelenmiştir. Çalışmada, Tanzimat dönemi mevzuatından, bu düzenlemelerle ilgili ortaya konan şerhlerden, o zamana ait dergilerde kaleme alınan makalelerden, devrin mahkeme kararlarından ve literatürden faydalanılmıştır. Tanzimat dönemi Osmanlı usul hukuku, adli teşkilatı ve kanun yolları hakkında çeşitli eserler mevcuttur. Ancak Tanzimat devrinde istinaf kurumunu tek başına inceleme konusu edinen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bakımdan Osmanlı hukukunda istinaf müessesesi, müstakil ve ayrıntılı olarak hem hukuk hem de ceza muhakemesi bağlamında ele alınmak istenmiştir. Osmanlı Devleti'nde Tanzimat dönemiyle birlikte yeni birçok düzenleme ve kurum hukuk sahasına dâhil edilmiştir. Klasik dönemde tek dereceli ve tek hâkimli şer'iyye mahkemelerine, Tanzimat döneminde nizamiye mahkemeleri eklenmiştir. İki dereceli ve çok hâkimli mahkemelerde uygulanacak yeni usul kuralları meydana getirilmiş ve bunun sonucu olarak istinaf kurumu "teknik anlamda" ortaya çıkmıştır. İstinaf kurumu, getirilen düzenlemeler ve değişikliklerle gelişim göstermiş ve Cumhuriyet devrinin başlangıcına kadar uygulama alanı bulmuştur. İstinaf müessesesi ile gerek hukuk gerek ceza muhakemesinde ilk derecede görülen davaların tekrar ele alınması ve böylece hatalı kararlar verilmesinin önüne geçilmesi istenmiştir. Ancak düzenlemelerde eksikliklerin oluşu, yeterli donanıma sahip hâkimlerin bulunmaması, kurumun uygulayıcılar tarafından yeterince anlaşılamaması gibi nedenlerden ötürü istinaf müessesesi ortadan kaldırılmıştır. Kanun koyucu ve uygulayıcıların, hukuk tarihimizdeki birikim ve tecrübelerden yararlanması ve benzeri hatalara düşmemesi, yakın zamanda yeniden kabul edilen istinaf kurumunun kalıcılığı ve hukukumuza katkısı bakımından önem arz etmektedir. Bu kapsamda istinaf kurumunun ne anlama geldiği ve hangi amaca hizmet ettiği açık bir şekilde ortaya konulmalı, yeterli sayıda istinaf mahkemesi kurulmalı ve bilinçli ve donanımlı hâkimlerin burada görev alması sağlanmalıdır.