Sağlık çalışanlarının afet farkındalık ve afete hazırlık durumlarının karşılaştırılması: Afet bölgesi hastane örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜCAHİT KIZILDAĞ
Danışman: NAZAN TORUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Afetler, toplum sağlığı ve güvenliği açısından ciddi riskler oluşturmakta olup, bu süreçlerde sağlık çalışanlarının rolü hayati önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, sağlık çalışanlarının afet farkındalık düzeyleri ile afete hazırlık durumlarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Ayrıca, afet döneminde görev alan ve almayan sağlık çalışanlarının afet farkındalık düzeyleri ile hazırlık düzeylerini karşılaştırarak, eğitim ve müdahale planlarının geliştirilmesine katkı sağlanması hedeflenmektedir. Bu araştırma, tanımlayıcı ve ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, afet bölgesinde bulunan T.C. Sağlık Bakanlığı'na bağlı bir devlet hastanesinde görev yapan toplam 2500 sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmada evrenin tamamına ulaşılması amaçlanmış; ancak veri toplama süreci sonunda gönüllülük esasına göre katılım sağlayan ve verileri geçerli kabul edilen 349 sağlık çalışanı örnekleme dahil edilmiştir. Veriler, Aralık 2025 – Şubat 2026 tarihleri arasında araştırmacı tarafından yüz yüze olarak toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak "Afete Hazırlık Algısı Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler, SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiş; bu kapsamda tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve korelasyon analizlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, sağlık çalışanlarının genel afet farkındalık düzeylerinin yüksek olduğunu; ancak algılanan bireysel yeterlilik ve uygulama becerilerinin görece daha düşük düzeyde kaldığını göstermektedir. Katılımcıların yalnızca %20,1'i kendisini tamamen hazır hissettiğini belirtirken, %51,3'ü kısmen hazır olduğunu ifade etmiştir. Afet hazırlık algısının; cinsiyet, afet deneyimi, eğitim düzeyi, tatbikata katılım ve kurumsal afet planlarını inceleme durumu gibi değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca, hazırlık, müdahale ve afet sonrası evreler arasında orta düzeyde pozitif yönlü ilişkiler saptanmıştır. Bunun yanı sıra, yaş ve mesleki deneyim süresi ile tatbikata katılım arasında da pozitif yönlü ilişkiler bulunmuştur. Öte yandan, daha önce afet deneyimi yaşamış sağlık çalışanları ile bu deneyime sahip olmayanlar arasında genel afete hazırlık algısı puanları bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmemiştir. Bu bulgular, afet hazırlık algısının tek bir değişkenle açıklanamayacak derecede çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, sağlık çalışanlarının afetlere hazırlık düzeylerinin artırılabilmesi için düzenli hizmet içi eğitimlerin planlanması, uygulamalı tatbikatların yaygınlaştırılması ve kurumsal afet planlarının etkin bir biçimde uygulanması büyük önem taşımaktadır. Bu tür uygulamalar, sağlık çalışanlarının hem bireysel yeterliliklerini geliştirecek hem de afet yönetimi süreçlerinde daha etkin rol almalarını sağlayacaktır.