Türkiye’deki Üniversite Kütüphanelerinin Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Faaliyetleri: Yeterlilikler ve Gereksinimler Doğrultusunda Strateji Hedeflerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Bilgi Ve Belge Yönetimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Merve EYNEHAN
Danışman: Erdinç Alaca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin; özel gereksinimli bireylere yönelik sundukları hizmetlerin, mevcut altyapı ve kurumsal yeterlilikler bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada üniversite kütüphanelerinin bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji olmak üzere sekiz temel unsur incelenmiştir. Çalışma, özel gereksinimli bireylerin bilgiye erişim hakkının yalnızca hizmet temelli uygulamalarla değil; yönetim, bütçe, personel, fiziksel çevre ve teknolojik kapasite gibi kurumsal unsurlarla doğrudan ilişkili olduğu savına dayanmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı; seçilen devlet ve vakıf üniversitelerinin kütüphanelerini söz konusu unsurlar çerçevesinde değerlendirmek, mevcut durumdan kaynaklanan yetersizlikleri ortaya koymak ve bu eksikliklerin strateji geliştirme süreçleriyle ilişkisini belirlemektir. Araştırma ayrıca, özel gereksinimli bireylerin kütüphanelerdeki bilgiye erişim sürecini destekleyecek sürdürülebilir stratejik ilkelere yönelik öneriler sunmayı da amaçlamaktadır. Araştırmanın hipotezi, "Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcılar için sağladığı bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji unsurlarına ilişkin yetersizlikler üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik girişimlerini olumsuz etkilemekte ve bu konuda takip edilecek strateji ilkelerine gereksinim duyulmaktadır." şeklinde formüle edilmiştir. Araştırmada betimsel yöntem kullanılmış olup, veri toplama aracı olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Türkiye'de yapılan örnekleme doğrultusunda, özel gereksinimli bireylere yönelik kütüphane birimi bulunan devlet ve vakıf üniversiteleri ile doğrudan iletişime geçilmiş; birim durumu e-posta ve telefon görüşmeleri aracılığıyla doğrulanmıştır. Söz konusu kütüphanelerde görev yapan yöneticiler ve kütüphanecilere uygulanan anket verileri IBM SPSS Statistics 27.0 aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda bütçe olanaklarının yetersizliği, personel yetkinliklerinin ve sayısının sınırlı oluşu, yazılı kurumsal politikaların bulunmaması, fiziksel altyapıdaki eksik detaylar (yönlendirme, konfor) ve dijital erişilebilirlik standartlarına tam uyum sağlanamaması gibi alanlarda yetersizlikler saptanmış olup orta ve uzun vadede dikkate alınabilecek gereksinim odaklı strateji hedefleri geliştirilmiştir. Araştırma sorularına yanıt bulunmuş ve "Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcılar için sağladığı bina, personel, koleksiyon, bütçe, kullanıcı, yönetim, hizmet anlayışı ve teknoloji unsurlarına ilişkin yetersizlikler üniversite kütüphanelerinin özel gereksinimli kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik girişimlerini olumsuz etkilemekte ve bu konuda takip edilecek strateji ilkelerine gereksinim duyulmaktadır." şeklinde tanımlanan hipotez doğrulanmıştır.