Ebeveynlerin 0-6 Yaş Çocuk Kitaplarındaki İçerik ve Fiziki Özellikleri ile İlgili Algı ve Tutumlarının Çocukların Okuma Davranışındaki Rolü: Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İnsan Ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Bilgi Ve Belge Yönetimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ayşe ODABAŞ
Danışman: Erdinç Alaca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Çocukların öğrenmeye en açık olduğu ve alışkanlıklar kazandığı okul öncesi dönemde gelişimlerini destekleyici materyaller bulunmaktadır. Bunlardan biri de çocuk edebiyatı ürünlerinden olan resimli çocuk kitaplarıdır. Resimli çocuk kitapları, henüz okuma becerisi edinmemiş okul öncesi dönem çocuklarının duygu ve düşüncelerinin gelişiminde, dil ve konuşma becerilerinin desteklenmesinde, içinde bulundukları dünyayı tanımalarında ve en önemlisi de okuma alışkanlığı kazanmalarında önemli bir yere sahiptir. Tabii ki bu süreçte ebeveynlerin önemli bir yeri vardır. Çünkü ebeveynler, çocukların kitap seçim sürecini doğrudan ya da dolaylı bir şekilde etkileyebilmektedirler. Bu bağlamda ebeveynlerin resimli çocuk kitaplarının özellikleri ile ilgili düşünce ve tutumları çocukların seçecekleri veya kendilerinin çocukları için seçeceği kitaplar üzerinde oldukça etkilidir. Dolayısıyla resimli çocuk kitapları, çocukların yaş ve gelişim düzeyine uygun nitelikleri taşımalıdır. Bu çerçevede toplumun her kesimine hiçbir ayrım gözetmeksizin hizmetlerini ücretsiz bir şekilde sunan halk kütüphanelerinin dermesinde bu niteliklere sahip kitapların yer alması oldukça önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Çocuk Bölümü'nde yer alan çocuk kitaplarının içerik ve fiziki özelliklerini belirli kriterler ekseninde incelemek ve ebeveynlerin bu özellikler ile ilgili tutumlarının çocukların okuma davranışını nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Çalışmada betimleme yöntemi kullanılmıştır. Kitapların içerik ve fiziki özellikleri kapsamında içerik analizi tekniğinden yararlanılmış olup ebeveynlerden veri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Kitapların içerik ve fiziki özelliklerini ortaya çıkaracak bir değerlendirme formu ile 2024 yılında yayımlanmış ve farklı yazarlar tarafından kaleme alınmış resimli çocuk kitapları arasından ödünç alınan kitapların değerlendirmesi yapılmıştır. Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Çocuk Bölümü kullanıcısı olan 20 ebeveyn ile çocuk kitaplarının özellikleri hakkında görüşme yapılmış ve Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Çocuk Bölümü'nde görev yapan kütüphaneci ile görüşülmüştür. Araştırma kapsamında Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi'nin yazılı bir derme geliştirme politikası olduğu; dermedeki nitelikli çocuk kitaplarının, çocukların estetik algısını ve okuma motivasyonunu destekleyen en önemli unsur olarak öne çıktığı; kitabın içerik ve fiziki özelliklerinin çocuğun okuma eylemini belirleyen temel unsurlardan biri olduğu; ebeveynlerin, okul öncesi dönem çocuklarının okuma alışkanlıklarının şekillenmesinde aktif birer yönlendirici ve rol model konumunda oldukları sonuçlarına ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara dayanarak kütüphane dermesine dâhil edilecek kitapların rastgele seçilmemesi, belirli kalite standartlarının ve kullanıcı taleplerinin gözetilmesi; kitapların içerik ve fiziki özellik bakımından çocuk edebiyatına uygun olmasına dikkat edilmesi ve kütüphane tarafından kullanıcılara yönelik, kitap seçimi üzerine rehberlik yapılması bağlamında öneriler geliştirilmiştir. Elde edilen bulgular "ebeveynlerin resimli çocuk kitapları içerik ve fiziki özellikleri ile ilgili algı ve tutumları çocukların okuma davranışlarını olumlu etkilemektedir" araştırma hipotezini doğrulamaktadır. Tez "giriş", "çocuk edebiyatı ve "çocuk kütüphaneleri", "bulgular ve değerlendirme" ve "sonuç ve öneriler" olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Sonuç olarak çocuk kitaplarının içerik ve fiziki özellikleri ile ilgili ebeveynlerin algı ve tutumları çocukların okuma davranışını etkilediği bu nedenle çocuk kütüphanelerinin dermesi için seçilecek kitapların içerik ve fiziki özelliklerine dikkat edilmesi gerekmekte, ebeveynlerin bu süreçteki rolleri göz ardı edilmemelidir.