Obsesif kompulsif bozuklukta psikolojik esneklik ve dayanıklılığın klinik önemi ve tedaviye yanıtta yeri


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİSA DEVECİ

Danışman: Mustafa Uğurlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Psikolojik esneklik ve dayanıklılığın psikopatolojideki önemi son yıllarda giderek artmaktadır. Literatürde bu iki kavram genellikle psikiyatrik hastalıkların teorik arka planı çerçevesinde yer bulmuştur. Bu çalışmada obsesif kompulsif bozukluk tanısı alan bireylerde esneklik ve dayanıklılığın klinik semptomatolojideki yeri ve tedavi sonuçlarına etkisinin olup olmadığının araştırılması planlanmıştır. Gereç-yöntem: Çalışmaya DSM-5'e göre "Obsesif Kompulsif Bozukluk" tanısı alan ve çalışmaya katılmayı kabul ederek aydınlatılmış onam formunu imzalayan 50 hasta ve sosyodemografik açıdan hasta grubuyla eşleşen, ruhsal bozukluğu olmayan ve çalışmaya katılmaya yazılı onay veren 42 sağlıklı gönüllü alındı. Katılımcılara sosyodemografik ve klinik veri formu, Hasta Sağlık Anketi-9 (HSA-9), Yaygın Anksiyete Bozukluğu Testi-7 (YAB-7), Boyutsal Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği-Türkçe (BOKÖ-T), Kabul ve Eylem Formu-2 (KEF-2) ve Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (YPDÖ) uygulandı. Tedavi öncesi ölçek puanları ile tedavi sonrası üçüncü ay kontrol puanları karşılaştırıldı. Aynı işlemler sağlıklı kontrol grubu katılımcılarında da gerçekleştirildi. Bulgular: İki grup arasında yaş, eğitim durumu, medeni hal ve gelir düzeyi arasında anlamlı farklılık yoktu. Vakaların %84'ünün ilk psikiyatri başvurusuydu. Vaka ve kontrol gruplarında BOKÖ toplam ve alt boyutları, KEF-2 ve YPDÖ toplam ve alt boyutları puanlarında anlamlı farklılık vardı. Tedavi öncesi ve tedavi sonrası BOKÖ toplam ve alt boyutları, KEF-2 ve YPDÖ toplam puanlarında anlamlı farklılık vardı. Başlangıç KEF-2 puanları ile tedavi sonrası BOKÖ toplam ve alt boyutlarından bulaş, kabul edilemez düşünceler ve simetri arasındaki ilişki istatistiksel olarak anlamlı bulundu. YPDÖ alt boyutlarından kendilik algısı başlangıç puanları ile tedavi sonrası BOKÖ bulaş, sorumluluk ve simetri alt boyutu ile ilişkili olduğu bulundu. YPDÖ alt boyutlarından gelecek algısı başlangıç puanları ile tedavi sonrası BOKÖ kabul edilemez düşünceler ve simetri alt boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. BOKÖ toplam puanlarındaki ve sorumluluk, kabul edilemez düşünceler ve simetri alt boyutları puanlarındaki tedavi öncesi ve sonrası değişim üzerinde KEF-2 puanlarındaki değişimin etkisi istatistiksel olarak anlamlı saptandı. YPDÖ alt boyutlarından kendilik algısı alt boyutu puanlarındaki değişim ile BOKÖ sorumluluk alt boyutu puanlarındaki değişim ilişkili bulundu. Sonuç: Bu araştırma ile OKB tanılı hastaların sağlıklı bireylere göre psikolojik olarak daha az esnek ve daha az dayanıklı oldukları, OKB hastalarında esneklik ve dayanıklılık puanları ile OKB semptom şiddeti arasında anlamlı bir ilişki olduğu, esneklik puanları daha iyi olan hastaların psikofarmakolojik tedaviye daha iyi yanıt verdikleri ve son olarak esneklik puanlarında tedavi ile sağlanan düzelmenin OKB'li hastaların tedaviye yanıtını olumlu etkilediği sonuçlarına varılmıştır. Bunun yanında, psikolojik dayanıklılık puanlarının tedavi öncesi değerlerinin toplam OKB semptom şiddetindeki azalmaya önemli etkisinin olmadığı anlaşılmış fakat OKB semptomlarının alt belirti boyutlarını incelediğimizde farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Obsesif kompulsif bozukluk, psikolojik esneklik, psikolojik dayanıklılık