GÖRSEL SANATLARDA YAPAY ZEKA ETKİSİ VE BİRİNCİL PARAMETRE OLARAK PROMPTLAR

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tayfun Öztürk

Danışman: Taner Aşçı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, görsel sanatlarda yapay zekânın etkisini ve sanatsal yaratım süreçlerinde belirleyici bir unsur olarak promptların rolünü incelemektedir. Araştırma, özellikle sanat eserleri üzerinde estetik ve kompozisyonel açıdan yönlendirici olan promptların, yapay zekâ tarafından üretilen görsel sonuçlarda nasıl belirleyici bir parametre olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle güncel literatür ışığında görsel sanatlarda estetik başarıyı belirleyen kriterler (kompozisyon, renk uyumu, ışık, detay seviyesi ve teknik yeterlilik gibi) belirlenmiş; bu kriterlere dayanarak dört farklı yapay zekâ modeliyle görsel örnekler üretilmiştir. Aynı yapıdaki promptların farklı yapay zekâ motorları tarafından nasıl yorumlandığı analiz edilerek, promptların üretim sürecindeki yönlendirici ve yaratıcı gücü ortaya konmuştur. Araştırmanın önemli bir çıktısı olarak, kullanıcıların bu kriterler doğrultusunda etkili promptlar oluşturmasına imkân tanıyan bir mobil uygulama prototipi geliştirilmiştir. Bu sistem, kullanıcıların yaratıcı süreçte daha bilinçli kararlar verebilmesine olanak tanırken, yapay zekâ ile sanat üretimi arasındaki etkileşimi erişilebilir ve yönlendirilebilir bir formata dönüştürmektedir. Araştırmanın bulguları, yapay zekâ destekli sanat üretimi estetik paradigmalarda da bir yeniden yapılanma süreci başlattığını göstermektedir. Promptların yaratıcı kontrol aracı olarak kullanılması, sanatçı-yapay zekâ işbirliğini yeni bir boyuta taşımakta ve sanatsal süreçlerde yeni ifade biçimlerinin önünü açmaktadır. Çalışma, bu yönüyle hem kuramsal hem de uygulamalı bir katkı sunmakta; mobil uygulama ile somutlaştırılan bu yaklaşım, görsel sanatlar ve teknoloji arasındaki sınırları yeniden tanımlayan çağdaş bir bakış geliştirmektedir. Gelecek araştırmalarda, bu modelin farklı sanat disiplinlerine uygulanması, yapay zekâ ile sanat arasındaki ilişkinin çok yönlü olarak anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.