Mitolojik bir figür olarak Şaman: Yaşam döngüsü bağlamında kültürel ve sembolik temsilden dijital illüstrasyona

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT VE TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HANDE BEGÜM ÇALIK DOĞAN

Danışman: Seçil Kartopu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mitler, insanoğlunun yaradılışından bu yana toplulukların inançları, değerleri ve kültürel kimliği üzerinde derin etkiler bırakmaktadır. Aynı zamanda mitler; insanların duygusal olarak bağlanabileceği kahramanlar, tanrılar veya doğaüstü varlıklar içermektedir. Bu bağlantılar, insanların empati kurmalarına ve hikayelerle duygusal olarak etkileşime girmelerine de olanak tanıdığından toplumların soyut kültürel mirasları arasında da oldukça önemli bir yer edinmektedir. Türk mitlerindeki Şaman ise bu örneklerin en önemlileri arasında yer almaktadır. Ruhlarla iletişime geçebilen, insanlarla ruhlar arasında bir köprü oluşturan, hastalıkları iyileştirebilen, ritüeller düzenleyen ve topluluğun ruhsal dengesini sağlamak için tanrı ya da tanrılar tarafından seçilmiş kişidir. Şaman figürü, genellikle belirli giysiler ve aksesuarlarla tanınmaktadır. Bu giysiler arasında tüyler, kemikler, davullar ve çeşitli semboller bulunmaktadır. Ayrıca her Şamanın onları temsil eden hayvanları bulunmaktadır. Şamanların temsil ettikleri görsel semboller onların ruhsal ve doğaüstü yeteneklerini de vurgulamaktadır. Öyle ki, ömürleri boyunca yaşadıkları her olağanüstü olgu bir mitolojik hikâyeye konu olacak kadar önem taşımaktadır. Bütün bunların yanı sıra mitler, sanat ve tasarım alanında önemli bir yere sahip olmuşlardır. Geçmişten günümüze kadar mitik figürler, semboller ve hikayeler; moda tasarımı, resim sanatı, grafik tasarımı, endüstriyel ürün tasarımı, seramik ve çini sanatı gibi birçok alanda eserler üzerine uyarlanarak kullanılmıştır. Böylelikle bu soyut kültürel mirasların günümüze değin varlığını sürdürmesi sağlanırken aynı zamanda yok olup gitmesinin de önüne geçilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, çalışmanın evrenini oluşturan Şaman figürünün görseli ve işlevi detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışma çıktısı olarak; seçilmiş bir Şamanın doğumundan ölümüne kadar geçen süreçteki rolünün, yaşadığı olguların, topluluklar üzerindeki etkilerinin ele alındığı bir dizi güncel illüstrasyon çalışması hazırlanmıştır. Sonuç olarak, bu tez, Türk mitolojisindeki Şaman figürünün dünya mitleri bağlamında anlaşılmasına katkıda bulunmayı ve farklı kültürlerdeki ruhani liderlerin ortak özelliklerini ve farklılıklarını vurgulamayı amaçlamaktadır.