Çukurova yöresi tahtacı Alevilerinde dini mûsikî
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİN MUSİKİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET NURİ YÜCE
Danışman: Serbülend Arpa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Çukurova yöresinde yaşayan Tahtacı halkının dini uygulamalarında ve yaşamlarında uygulanagelen mûsikî icrasının incelenmesi amaçlanmıştır. Alevî kelimesi Arapça kökenlidir ve "Ali'ye mensup olan ve Ali'yi destekleyen" anlamlarına gelmektedir. Genel anlamda ise Alevîler, Hz. Ali'nin yolundan giden, kendilerini Hz. Ali'nin yaptıklarını uygulayanlar olarak nitelendiren topluluklardır. Alevîlerin ibadet hayatında; cem, semah ve mengi gibi farklı uygulamalar bulunmaktadır. Tahtacı, sözlük anlamı olarak "ağaç kesen, tahta biçen" anlamlarına gelmektedir. Bugün özellikle, Akdeniz ve Ege sahil şeridinde yaşayan tahtacılar kendilerini alevî olarak tanımlarlar. Çukurova yöresinde Kızılbaşlar olarak da bilinen Tahtacıların, etnik köken olarak Yörük-Türkmen boylarından geldikleri söylenmektedir. 16. yy. dan itibaren Anadolu'nun güney ve batı bölümlerine yerleşmiş olan ve halen de aynı coğrafyalarda yaşamakta olan Tahtacıların, birçok ibadet ve gelenekleri, günümüzde Çukurova yöresinin farklı bölgelerinde yaşatılmaktadır. Göç etmeleri sonucunda yaşamış oldukları kültürleşme neticesinde, örf ve adetlerinde birtakım değişiklikler olmuştur. Tahtacı Alevîleri'nin dini uygulamaları diğer Alevî topluluklarına kıyasla bazı noktalarda farklılık gösterebilmektedir. Alevîlikte olduğu gibi Tahtacı Alevîliğinde de mûsikî önemli bir konuma sahiptir. Aynı zamanda cem ayinlerinde ve sair etkinliklerinde vazgeçilmez denebilecek kadar önemli bir vasfı haizdir. Tahtacılar, hemen her ibadetlerinde mûsikîye yer vermektedirler. Bu çalışma Çukurova yöresinde yaşayan Tahtacı (ağaç eri) halkının dinî inanışları ve bu inanışlarında önemli bir yere ve güçlü bir etkiye sahip olan ayin ve ibadetlerindeki dinî mûsikînin incelenmesi; diğer Alevî kollarının mûsikîleri ile karşılaştırılması üzerine yapılmıştır. Bu çalışma Tahtacı Alevîleri'nin icra ettikleri mûsikînin Türk Din Mûsikîsi bağlamında incelemeler ve değerlendirmeler içermektedir. Bu çalışmada, literatür taraması, alan araştırması, gözlemleme, kişisel iletişim yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada, Tahtacı halkının, ayinlerde kullandıkları çalgı aletleri araştırılmış, cem, semah ve mengi vb. formların tanımları yapılmıştır. İbadetlerinde önemli bir yeri olan, dini mûsikî eserleri, form, usûl ve makam bakımından incelenmiş, eserlerin tarihçeleri araştırılmış ve bu çalışmada yer verilmiştir. Araştırmada, Çukurova yöresinde yaşayan Tahtacılara ait mûsikî eserleri (nefes, deyiş, düvaz imam, mirâciye, mersiye, gülbank) kayıt altına alınmıştır. Bu eserlere notalarıyla beraber yer verilmiştir. Araştırma boyunca gözlem yapılan mekânların fotoğraflarına da bu çalışmada yer verilmiştir. Bu çalışmada, Çukurova yöresi Tahtacı Alevîleri'nin ibadet ve törenlerinde icra ettikleri mûsikî nedir sorusuna cevap verilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında, Çukurova Yöresi Tahtacı Alevîleri'nin mûsikîlerinin ne kadar özgün olduğu, hangi kültürlerden etkilendiği ve diğer Anadolu Alevîleri ile Tahtacıların dinî mûsikîlerinin benzerlik ve farklılıklar hakkında bilgilere yer verilmiştir.