Zekâi Dede'nin Türk din mûsikîsi tarihindeki yeri ve ilahi formundaki eserlerinin makamsal analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİN MUSİKİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BUĞRA SERCAN SAHİL
Danışman: Serbülend Arpa
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk Mûsikîsi çok zengin bir alt yapıyla her biri kendine has birçok farklı türü/formu bünyesinde barındıran ulusal bir müzik türüdür. Türk Mûsikîsinin türlerinden biri olan Türk Din Mûsikîsinin de bu müzik türünde ayrı bir yere/öneme sahip olduğunu söylemek mümkündür. Bu araştırma, XIX. yüzyılda yaşamış önemli bir bestekâr olan Zekâi Dede'nin Türk Din Mûsikîsi tarihindeki yerinin/öneminin belirlenmesi ayrıca ilahi formundaki eserlerinin çeşitli açılardan analizlerinin yapılarak tasnif edilmesine odaklanmaktadır. Araştırmada, Zekâi Dede tarafından bestelenmiş 52 adet ilahi, form, makamsal geçkiler ve güfte açısından incelenmiştir. Araştırma mevcut durumun belirlenmesine yönelik betimsel bir araştırma olmakla birlikte kaynak taraması ve doküman incelemesinin de kullanıldığı nitel bir model içermektedir. Araştırma doğrultusunda başlıca; Zekâi Dede'nin dönemin en önemli bestekârlarından biri olduğu ayrıca meşkin son halkası olarak kabul edildiği, yaşadığı dönemde başlayan batılılaşma hareketleri doğrultusunda kültürel açıdan bir çok dejenerasyon olmasına rağmen gelenekten kopmayarak öz müzik kültürünü korumaya çalıştığı, tarafınca bestelenmiş arşivlerde 203 eserin varlığı ve bu bestelerin 52 tanesinin ilahi formunda olduğu, incelenen ilahi formundaki bestelerinde makamsal açıdan Uşşak ve Rast makamlarının, usûl açısından Düyek ve Sofyan usûllerinin, form şeması olarak A+B+C+B ve A+B kalıplarının, güfte açısından ise hece vezninin öne çıktığı sonuçlarına ulaşılmıştır.