TECHNO-ECONOMICAL ASSESSMENT OF GREEN HYDROGEN PRODUCTION IN UZBEKISTAN
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ABDULAZIZ MURTOZAEV
Danışman: Bülent Yeşilata
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Enerji sektörü dünyada sera gazı emisyonlarının baskın kaynağıdır ve tamamen yenilenebilir, temiz ve iklim dostu enerji kaynaklarına dönüştürülmesi gerekmektedir. Yenilenebilir enerji son 25 yıldır özellikle güneş, rüzgar, hidroelektrik, jeotermal ve biyokütle üzerinde çok hızlı bir şekilde büyümüştür. Ancak bu sektörlerin başlangıç maliyeti (IC), günün her saati erişilememesi - yani yenilenebilir enerjinin (RE) hava koşullarına güçlü bir şekilde bağımlı olması ve son olarak yenilenebilir enerji teknolojilerinin düşük verimliliği gibi bazı dezavantajları vardır. Bu, daha etkili ve erişilebilir yeni enerji kaynakları yaratmamızı gerektirir. Yeşil hidrojen, karbonsuzlaştırma vaatleri nedeniyle büyük küresel potansiyele sahip, ortaya çıkan bir yenilenebilir enerji taşıyıcısıdır. Bu araştırma çalışmasında, büyüyen bir nüfusa ve Orta Asya'da yüksek enerji taleplerine sahip olan başkanlık ülkesi olan Özbekistan bir vaka çalışması olarak kullanılmıştır. Ülkenin enerji sektörü, özellikle doğal gaz ve kömür olmak üzere, öncelikle fosil yakıtların yakılmasına dayanmaktadır. Ayrıca, düşük verimli enerji teknolojilerinin kullanımı nedeniyle Özbekistan enerji talebini karşılamakta zorlanmakta ve sera gazı emisyonlarını yıllık olarak artırmaktadır. Özbekistan'ın enerji sektörünün gelişmesinin önündeki bir diğer engel ise düşük enerji tarifeleri ile yüksek düzeydeki devlet sübvansiyonlarının birleşimidir. Özbekistan, rüzgar enerjisi geliştirme konusunda önemli bir potansiyele sahiptir, bu nedenle bu çalışma potansiyel yeşil hidrojen üretimi için rüzgar enerjisini kullanmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, özellikle önümüzdeki 3-5 yıl içinde en büyük rüzgar enerjisi çiftliklerinin kurulmasının öngörüldüğü Karakalpakstan bölgesinde, rüzgar enerjisi kullanılarak yeşil hidrojen üretimi için tekno-ekonomik model ve senaryolar oluşturmak için Open Plan Tool'ı kullanıyoruz. Karakalpakstan bölgesinde rüzgar santrali için nominal 100 MW kurulu güç düşünülmektedir. Bu araç, yeşil hidrojen entegrasyonunun tekno-ekonomik performansını ve operasyonel özelliklerini değerlendirmek için kullanılır. Hidrojenin seviyelendirilmiş maliyetinin (LCOH) keşfedilmesinde sermaye harcamasının (CAPEX) rolüne belirli bir dikkat gösterilir ve buna karşılık gelen yüksek payının arkasındaki nedenler analiz edilir. Yeşil hidrojen üretimi ve kullanımının sonuçları, tekno-ekonomik etkilerine odaklanılarak tartışılmaktadır. Bu çalışmanın sonucu, Özbekistan'da rüzgar enerjisinden yeşil hidrojen üretiminin enerji güvenliğini artırma, çevresel sürdürülebilirliği teşvik etme ve Özbekistan'da ekonomik kalkınmayı canlandırma açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, Özbekistan'ın sera gazı emisyonlarını azaltmasına ve iklim değişikliği sorunlarını ele almasına yardımcı olabilecek yeşil hidrojen üretiminin teknik uygulanabilirliğini ve ekonomik uygulanabilirliğini göstermektedir. Genel olarak, bu çalışma Özbekistan'daki yeşil hidrojen üretim potansiyelleri üzerine yapılan araştırmalara katkıda bulunmakta ve sürdürülebilir bir enerji geleceği için çalışan politika yapıcılar, paydaşlar ve araştırmacılar için değerli içgörüler sunmaktadır.