A comprehensive model to collective action: Self-stereotyping as a route to sense of deservingness and system justification

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: AHMED DAWD

Danışman: Cemşafak Çukur

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde, kolektif eylemin sosyal-psikolojik belirleyicilerine yönelik araştırmalar giderek artmaktadır. Birçok araştırma, grup kimlik, göreceli yoksunluk, algılanan grup etkinliği ve grup temelli öfkenin bireylerin kolektif eylem konusundaki kararlarını nasıl etkilediğini belgelemiştir. Ayrıca, bu farklı yaklaşımları entegre etme çabaları da bu alanda gözlemlenmiştir. Kolektif eylemi harekete geçiren psikolojik etkenler hakkında geniş bir literatür olmasına rağmen, öz kalıp yargı içeriğinin, bireylerin kolektif eylemde bulunma motivasyonlarını nasıl şekillendirdiği hakkında henüz çok az şey bilinmektedir. Bu nedenle bu çalışma, öz kalıp yargı kavramını ortaya koyarak ve kolektif eylem üzerindeki etkisini inceleyerek mevcut sosyal psikolojik kolektif eylem modelini tamamlamak için yapılmıştır. Spesifik olarak, yetkinlik öz kalıp yargı, bireylerin kolektif eyleme katılma niyetini artırdığı, olumsuz yetkinlik öz kalıp yargı (sevecenlik öz kalıpyargı) bunu engellediği bulgulanmıştır. Bu bulguları test etmek için Etiyopya'daki iki etnik gruptan katılımcıların oluşturduğu iki çalışma yapılmıştır. Çalışma-2'de (N = 458), Yapısal Eşitlik Modellemesinden elde edilen sonuçlar, yetkinlik öz kalıp yargı kolektif eylem niyetini artırdığı, sevecenlik öz kalıp yargı ise onu zayıflattığı bulgusunu doğrulamaktadır. Çalışma-3 (N = 120), Çalışma-2'nin bulgularını deneysel desen kullanılarak çalışılmıştır. Sonuçlar, kolektif eylem üzerindeki yetkinlik öz kalıp yargının olumlu etkisini ve tamamlayıcı öz kalıp yargının olumsuz etkisini doğrulamaktadır. Bununla birlikte, kolektif eylem üzerinde sevecenlik kalıp yargının özel olumsuz rolü doğrulanamamıştır. Genel olarak sonuçlar, kolektif eylemin sosyal-psikolojik yordayıcılarını anlamak için tasarlanmış modellere öz kalıp yargı içeriklerini entegre etmenin önemini vurgulamaktadır.