Finansal analizde yapay zekanın etkinliği: BIST100


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FİNANS VE BANKACILIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: FİKRİYE KARACAMEYDAN

Danışman: ERHAN ÇANKAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, makroekonomik göstergelerin Borsa İstanbul (BIST100) endeksi üzerindeki etkileri yapay zekâ teknolojilerinden yapay sinir ağlarına dayalı derin öğrenme yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Mevcut çalışmada seçilen tüm değişkenler Ocak 2001- Ocak 2022 dönemine ait aylık kapanış fiyatlarından oluşan verileri kapsamaktadır. Dolar Kuru (ERUSD, TL/$), Para Arzı (M2), Üretici Fiyat Endeksi (PPI), Sanayi Üretim Endeksi (IPI), Aktif Tahvilin Faiz Oranı (TYBY), Brent Petrol Fiyatı (BRT) ve Altın (GP, TL/Gr) fiyatlarından oluşan makroekonomik göstergelerin BIST100 endeksi üzerindeki etkileri, hem Logit ve Probit nitel tepkili regresyon modelleri, hem de LSTM (Long- Short Term Memory) mimarisi kullanılarak oluşturulan ve bir makine öğrenme yöntemi olan derin öğrenme modeli ile incelenmiştir. Her yöntem için elde edilen sonuçların performansları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Seçilen makroekonomik değişkenlerin kriz dönemlerinde ve Covid-19 pandemisi döneminde BIST100 endeksi üzerindeki etkilerinin arttığı ortaya konulmuştur. BIST100'de yer alan hisse senetleri fiyatlarındaki değişikliğin, büyük oranda para arzı, döviz kuru, sanayi üretim endeksi ve tüketici fiyat endeksi tarafından açıklandığı saptanmıştır. Reel sektördeki değişimlerin sermaye sektörünü önemli ölçüde etkilediği tespit edilmiştir. Finansal krizlerin tahmini konusunda derin öğrenme yönteminin daha başarılı olduğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları, makroekonomik göstergelerin Borsa İstanbul (BIST100) endeksi üzerindeki etkilerini analiz etmek için geliştirilen LSTM derin öğrenme modelinin hata düzeyinin düşük, Logit ve Probit regresyon analizi yöntemlerinden daha etkin ve tatmin edici sonuçlar verdiği ortaya konulmuştur.