Differential effects of emotional arousal on memory-guided attention
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÖMER KÖSE
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Cemşafak Çukur
Özet:Duygusal Uyarılma Yanlılığı Kuramı (Arousal-Biased Competition Theory) duygusal uyarılmanın belirgin olmayan bilgileri zayıflatırken belirgin olan bilgileri önceliklendirdiğini savunmaktadır. Bu tezin ilk amacı Duygusal Uyarılma Yanlılığı Kuramının dikkat üzerindeki ön görülerini geçmiş bilgiler ışığında test etmektir (bellek güdümlü dikkat). Bu tezin ikinci amacı ise 3 çalışma içerisinde benzer deneysel görevler kullanarak farklı duygu uyandırma tekniklerinin etkisini araştırmaktır (bellek güdümlü dikkat taskı). Birinci çalışmanın amacı bellek güdümlü dikkat üzerinde beyaz gürültü patlaması adı verilen korku koşullaması tekniğini ve Duygusal Uyarılma Yanlılığı kuramını test etmektir. Çalışma için 38 katılımcı seçilmiş ve deney 34 katılımcı ile tamamlanmıştır. Öğrenme ve test aşamalarını barındıran görsel arama görevi (bellek-güdümlü dikkat görevi) kullanılmıştır. Sonuçlar Duygusal Uyarılma Yanlılığı kuramını desteklemezken, beyaz gürültü patlaması ile oluşturulan korku koşullaması tekniğinin duygu uyandırmada etkili olmadığını da göstermiştir. Böylelikle, ikinci çalışmada Duygusal Uyarılma Yanlılığı Kuramını ve manipülasyonun bellek güdümlü dikkat üzerindeki etkisini ölçmek için kısa ses klipleri kullanılmıştır. 47 katılımcı ile tamamlanan deneye toplamda 55 katılımcı katılmıştır. Birinci çalışmada kullanılan görsel arama görevinin aynısı ikinci çalışmada da kullanılmıştır. Sonuçlara göre, Duygusal Uyarılma Yanlılığı kuramına zıt olarak duygusal uyarılma katılımcıların dikkatini düşük öncelikli hedeflerde (belirgin olmayan) yüksek öncelikli hedeflere (belirgin) kıyasla daha çok geliştirmiştir. Üçüncü çalışmada ise hem Duygusal Uyarılma Yanlılığı kuramını test etmek için hem de farklı bir manipülasyon tekniğinin bellek güdümlü dikkat üzerindeki etkisini gözlemlemek için fotoğraf gösterimi kullanılmıştır. 56 katılımcı seçilmiş ve deney 51 katılımcı ile tamamlanmıştır. Birinci ve ikinci çalışmada kullanılan taskların aynısı olarak bu çalışmada da görsel arama görevi kullanılmıştır. Sonuçlar duygusal uyarılmanın katılımcıların dikkatini belirgin olan bilgiler üzerinde belirgin olmayan bilgilere göre daha çok geliştirdiğini göstermiştir. Duygu uyandırmada kullanılan bu farklı tekniklerin bu çalışmalarda farklı sonuçlara yol açacağı beklenmiştir. Bu hipotezi destekleyecek şekilde, 3 deneyden çıkan sonuçlar göstermiştir ki, her bir manipülasyon tekniği bellek güdümlü dikkat üzerinde test edilmesinde farklı etkilere neden olmaktadır. Özellikle, çalışma 1 de kullanılan teknik duygu uyandırmak için yeteri kadar güçlü değildi. Daha da önemlisi, çalışma 3 de bir manipülasyon tekniği olarak kullanılan resim sunumu Duygusal Uyarılma Yanlılığı Kuramının hipotezini desteklerken, çalışma 2 de kullanılan kısa ses klipleri tam tersi bir etki göstermiştir. Böylelikle, bu tezden çıkan bulgular duygu uyandırmadaki bütün manipülasyon tekniklerinin teorileri test ederken bir şekilde farklı sonuçlar verebileceğini önermektedir. Bu yüzden, deneyleri kurgularken uygun olabilecek duygu uyandırma tekniklerinin seçilmesi önemlidir.