Emosyonel prozodi üretiminin doğruluğunun belirlenmesine dair standardize protokolün oluşturulması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, DİL VE KONUŞMA TERAPİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: METE ORÇUN BAYRAKDAR

Danışman: Mümüne Merve Parlak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Emosyonel prozodi, bireylerin emosyonel durumlarını konuşmanın anlamsal içeriğinden bağımsız olarak sesin akustik özellikleri aracılığıyla iletmelerini sağlayan temel bir iletişim bileşenidir. Emosyonel prozodi üretimindeki bozulmalar, kişilerarası iletişimi ve sosyal etkileşimleri olumsuz etkileyebilmektedir. Buna rağmen Türkçede emosyonel prozodi üretiminin sistematik ve standardize biçimde değerlendirilebilmesine olanak tanıyan ölçme araçlarının sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, Türkçe semantik ilişkili ve ilişkisiz anlamlı sözcük ve tümceler ile anlamsız sözcük ve tümcelerden oluşan emosyonel prozodi üretiminin doğruluğunu değerlendirmeye yönelik standardize bir protokol geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada mutluluk, üzüntü, nötr, öfke, korku ve şaşkınlık olmak üzere 6 duygunun üretimine ilişkin hem anlamlı sözcük ve tümceleri hem de anlamsız sözcük ve tümceleri içeren emosyonel prozodi üretim doğruluğunu değerlendiren bir protokol oluşturulmuştur. İkinci aşamada geliştirilen protokolün yüzey ve kapsam geçerliğinin yapılması için 37 kişiden uzman görüşü alınmıştır. Üçüncü aşamada önce dahil edilme ve dışlama kriterlerine göre uygun katılımcılar belirlenmiştir. Çalışmaya katılmaya uygunluğu belirlenen kişilere geliştirilen protokolün pilot uygulamasının yapılmıştır. Pilot uygulamada, üç farklı yaş grubundan (18-35 yaş, 36-55 yaş ve 56 ve üstü) eşit cinsiyet dağılımına göre 60 kişiden veriler toplanmıştır. Protokol maddelerin ayırt ediciliği, iç tutarlılığı ve değerlendiriciler arası uyumu analiz edilmiştir. Bu çalışma kapsamında geliştirilen standardize protokolün, Türkçede emosyonel prozodi üretiminin doğruluğunu değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sunduğu ortaya konmuştur. Emosyonel prozodi üretiminin dilsel karmaşıklık düzeyinden etkilendiği belirlenmiştir. Protokolün hem araştırma hem de klinik uygulamalarda emosyonel prozodi üretiminin değerlendirilmesine yönelik önemli bir boşluğu dolduracağı ve alandaki ileri çalışmalara temel oluşturacağı düşünülmektedir.