The Effects of Observing Ostracism and Being the Target of Ostracism on Cognitive Flexibility

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MEHMET KAVAKLI

Danışman: Gülten Ünal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın temel amacı psikolojik dışlanmanın gözlemlenmesi ve psikolojik dışlanmaya hedef olmanın bilişsel esneklik üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda üç farklı deney planlanmıştır. İlk deneyde hem dışlanmanın gözlemlenmesi hem de dışlanmaya hedef olmayı manipüle etmek amacıyla dışlanma senaryoları uyarlanmış ve geliştirilmiştir. Ayrıca bu deneye klasik bir dışlanma manipülasyonu olan gelecekte yalnız kalma paradigması eklenmiştir. Birinci çalışmanın örneklemini 263 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Birinci deneyin sonuçları hem dışlanmanın gözlemlenmesi hem de dışlanmaya hedef olma için oluşturulan senaryoların etkili bir şekilde çalıştığını göstermiştir. İkinci deney birinci çalışmada test edilen senaryolar kullanılarak yürütülmüştür. İkinci deneyde dışlanmanın gözlemlenmesi, dışlanmaya hedef olma ve kontrol grupları ile birlikte toplamda dört koşul oluşturulmuştur. İkinci deney toplamda 102 üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Sonuçlar dışlanmayı gözlemlemenin bilişsel esneklik performansını arttırdığını göstermiştir. Ancak dışlanmaya hedef olma bilişsel esneklik performansını etkilememiştir. Ayrıca hem dışlanmayı gözlemleme hem de dışlamaya hedef olma empatiyi etkilememiştir. Üçüncü çalışma farklı bir dışlanma paradigması ile ikinci deneyi tekrar etmek amacıyla tasarlanmıştır. Üçüncü deneyde dışlanma senaryoları yerine sanal top atma (Cyberball) oyunu kullanılmıştır. Bu deney toplamda 127 üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Üçüncü deneyde de dışlanmanın gözlemlenmesi için benzer sonuçlar elde edilmiştir. Psikolojik dışlanmanın gözlemlenmesi bilişsel esneklik performansını arttırmıştır. Dışlanmaya hedef olma ise bilişsel esneklik performansını olumsuz etkilemiştir. Dışlanmanın gözlemlenmesi empatiyi etkilememiştir. Dışlanmaya hedef olma ise yalnızca duygusal empati boyutunu etkilemiştir. Sonuçlar ihtiyaç tehdidi modeli ve evrimsel bakış açısı dikkate alınarak tartışılmıştır.