Anayasa Yargısında Ön-denetim ve Türk Anayasa Yargısı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Yavuz Selim DEĞERLİ

Danışman: MEHMET ALİ ZENGİN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Anayasa yargısında, farklı model ve yöntemlerin yanı sıra, denetimin zamanı da ayırıcı bir ölçüttür. Denetimin gerçekleştiği zamana göre, denetim sonucu verilecek kararlara farklı sonuçlar bağlanmaktadır. Bu noktada denetim, a priori (ön, önceden) ve a posteriori (sonradan) denetim şeklinde ikili bir ayrıma tabi tutulmaktadır. Bu ikili ayrım, denetimin anayasallık denetimine tabi tutulacak kanunun ısdarından (promulgation) önce ya da sonra gerçekleşmesi üzerine kuruludur. A priori denetim ve a posteriori denetim, ayrıldıkları zamansal çizginin getirdiği birtakım avantaj ve dezavantajlara sahiptirler. Uygulamaya bakıldığında her iki denetimin genellikle tek başına uygulanmadıkları, farklı yoğunluk düzeyleri içinde birlikte uygulandıkları görülmektedir. Fransa istisnasının sona ermesiyle birlikte, artık a priori denetimin tek başına uygulandığı çağdaş bir örnek bulunmamaktadır. Her iki denetimin birlikte uygulanması, karşılıklı avantaj ve dezavantajları göz önünde tutularak, anayasaya uygunluk denetiminin sorunlu alanlarını asgari düzeye indirmeyi amaçlamaktadır. Türk anayasa yargısı, bazı başarısız girişimler dışında, a priori denetimin reddiyle karakterizedir. A posteriori denetimin mutlak uygulanması ve iptal kararlarının geriye yürümesi yasağı şeklindeki yapılandırılış, Türk anayasa yargısı uygulamasında yürürlüğün durdurulması, yokluk gibi hususlar ekseninde Anayasa Mahkemesinin yetkisine ilişkin tartışmalara neden olmaktadır. Uluslararası antlaşmaların, referanduma konu anayasa değişikliklerinin ve yürürlüğe girmekle etkisi tükenen kanunların denetimi Türk anayasa yargısında çözüm bekleyen konular olarak öne çıkmaktadırlar. A priori denetimin, uygulandığı ülke örnekleri üzerinden detaylı biçimde inceleme konusu edileceği bu çalışmada, a priori denetimin Türk anayasa yargısının çözüme ihtiyaç duyan çeşitli meselelerine çözüm olup olamayacağı irdelenecek ve nihayetinde Türk anayasa yargısına yönelik bir a priori denetim modeli oluşturulacaktır.