Laboratuvar karar ağacı – erken uyarı skor sistemi validasyon çalışması


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara Şehir Sağlık Uygulama Ve Araştırma Merkezi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BURHAN BURAK KUZUCU

Danışman: Mehmet Ergin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

maç: Acil servislerde hastaların durumunu izlemek ve kötüleşmesini önceden tahmin etmek için çeşitli uyarı sistemleri kullanmaktadır. Uyarı sistemi olarak hastaların yaşamsal belirtilerini (nabız, kan basıncı, solunum hızı, bilinç seviyesi gibi) göz önünde bulundurarak hastaların triyajı ve durum izlemesi yapılır. Ancak personel eğitimi, klinik monitörlerin doğruluğu ve doğru ölçüm tekniklerini kullanamamak ölçüm doğruluğunu etkileyebilir. Laboratuvar Karar Ağacı – Erken Uyarı Skoru ise krutin laboratuvar test sonuçlarına dayalı olarak hastaların hastane içi sonlanımını ön görmek amacı ile geliştirilmiş bir skorlama sistemidir. Laboratuvar test sonuçları katı kalite kontrolüne tabi tutulur ve bağımsız olarak kötü hasta sonuçları için risk faktörü olarak tanımlanmıştır. "Laboratuvar Karar Ağacı – Erken Uyarı Skoru Validasyon" skorlama sisteminde yer alan Üre, Kreatin, Albümin, Sodyum, Potasyum, Beyaz Kan Hücreleri ve Hemoglobin değerlerine bakarak, hastanın hastane sonlanımını doğru şekilde öngördüğü iddia edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, acil servise başvuran hasta grubunda Laboratuvar Karar Ağacı – Erken Uyarı Skoru kullanarak, acil servis ve hastane sonlanımı için skorlama sisteminin geçerli ve güvenilir olup olmadığının değerlendirilmesi açısından validasyon çalışması yapmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, retrospektif, kesitsel ve analitik nitelikte olarak tasarlandı. Araştırma, T.C. Sağlık Bakanlığı Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Acil Tıp Kliniğinde 2023 yılı Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının ilk yedi günü içerisinde acil servise başvuran tüm erişkin hastaları kapsamaktadır. Başvurular içinde 18 yaşın altındaki olgular, travmatik nedenlerle başvuran hastalar, laboratuvar incelemesi yapılmamış olanlar, laboratuvar sonuçlarına ulaşılamayanlar, başvuru sonrasında sonuç göstermek üzere geri dönmeyen veya acil servisi izinsiz terk eden hastalar, tüm hayati riskleri kabul ederek imza karşılığında acil servisten ayrılanlar ile acil servis sonlanımı "sevk" olarak kaydedilen olgular dışlama kriteri olarak çalışma dışında tutuldu. Dahil edilme kriterlerini karşılayan hastaların demografik özellikleri, laboratuvar bulguları ile acil servis ve hastane sonlanım bilgileri hastane bilgi yönetim sistemi üzerinden retrospektif olarak incelendi ve analize dahil edildi. Bulgular: Çalışma dönemi boyunca acil servise yapılan toplam 31.650 başvuru arasından dışlama kriterleri dikkate alındığında 9.580 erişkin hasta analize dâhil edildi. Katılımcıların %52,6'sı kadın, ortanca yaş 51 yıl (dağılım:18–102) olarak belirlendi. Acil servis başvurularının sonlanımları incelendiğinde, hastaların %77,7'sinin taburcu edildiği, %12,8'inin yoğun bakıma yatırıldığı, %8,9'unun servise yatırıldığı ve %0,7'sinin acil serviste vefat ettiği saptandı. Hastane içi toplam mortalite oranı %3,6 olarak bulundu. Laboratuvar parametrelerinin analizi sonucunda, mortalite gelişen hastalarda yaş, üre, kreatin, potasyum ve lökosit değerlerinin anlamlı biçimde yüksek (p<0,001); buna karşılık albümin, sodyum ve hemoglobin düzeylerinin anlamlı derecede düşük olduğu tespit edildi (p<0,001). Ayrıca, LDT-EWS değerleri mortalite grubunda belirgin şekilde daha yüksek olup, taburcu edilenlerde medyan 1, vefat olanlarda medyan 6 olarak hesaplandı. ROC analizi sonuçlarına göre mortaliteyi öngörmede en yüksek ayırt edici doğruluğa sahip parametre LDT-EWS skoru (AUC=0,886) idi. Albümin (AUC=0,865) ve üre (AUC=0,845) düzeyleri de güçlü prognostik performans gösterdi. LDT-EWS için en dengeli kesim noktası ≥4 olarak belirlenmiş olup, düşük skorların (<2) yüksek negatif prediktif değerle güvenli taburculuk açısından anlamlı bir gösterge olduğu saptandı. Sonuç: Bu çalışma, LDT-EWS'nin acil servis ve hastane içi mortaliteyi öngörmede yüksek doğruluk sunduğunu ortaya koymaktadır. Aynı zamanda güvenli taburculuğu öngörmede de anlamlı sonuçlar elde edildi. Albümin düşüklüğü, üre yüksekliği ve hiperkalemi ise mortalite riskini bağımsız biçimde artıran güçlü biyokimyasal belirteçler olarak öne çıktı. LDT-EWS, rutin laboratuvar verilerine dayanan, ek maliyet gerektirmeyen ve yaşamsal bulgu ölçüm hatalarından bağımsız bir araç olup, mevcut triyaj ve izlem sistemlerinin tamamlayıcısı olarak kullanılabilir.