Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite BozukluğuTanısı Alan ve Almayan Çocukların Sosyalİşlevsellik, Zihin Kuramı, Duygu Tanıma, DuyguDüzenleme ve Yönetici İşlevler AçısındanKarşılaştırılması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SUNA SOHTAOĞLU

Danışman: Özden Yalçınkaya Alkar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada DEHB tanılı çocukların sosyal işlevsellik sorunlarıyla ilişkilendirilen zihin kuramı, duygu tanıma, duygu düzenleme ve yönetici işlev becerilerinin değerlendirilmesi; DEHB tanısı almamış olan sağlıklı çocuklarla karşılaştırılması ve bu faktörlerin içerisinden sosyal işlevselliği yordayan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 6-10 yaş arası, çocuk ve ergen psikiyatri kliniğinde DEHB tanısı ile takip edilen, zeka geriliği bulunmayan 46 çocuk (x=8.13, ss=1.08) ile herhangi bir psikolojik bozukluk tanısı almamış, zeka geriliği bulunmayan ve cinsiyet, yaş gibi değişkenler açısından eşitlenmiş 45 çocuk (x=8.07, ss=1.07) oluşturmaktadır. Katılımcılardan bilgi toplamak için 6-18 Yaş Çocuk ve Gençlerde Davranış Değerlendirme Ölçeği, Conners Anne-Baba Derecelendirme Ölçekleri Yenilenmiş Uzun Formu, Stroop Testi, Sally-Ann Testi, Çikolata Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi-Çocuk Versiyonu, Duygu Ayarlama Ölçeği ve Wisconsin Kart Eşleme Testinden yararlanılmıştır. Grupların sosyal işlevsellik düzeyi, duygu tanıma, duygu düzenleme becerilerini karşılaştırılması için bağımsız gruplar t testi; zihin kuramı becerilerinin karşılatırılması için ki kare bağımsızlık testi; yönetici işlev becerileri arasındaki farkın karşılaştırılması için bağımsız gruplar t testi ve çoklu varyans (MANOVA) analizi kullanılmış ve değişkenler arası korelasyonlar hesaplanmıştır. Çocuklarda sosyal işlevselliği yordayan değişkenlerin değerlendirilmesinde çoklu hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda DEHB tanılı grubun sağlıklı kontrollere göre daha fazla sosyal sorun yaşadığı, zihin kuramı becerilerinin daha kötü, duygu tanıma performanslarının ve duygu düzenleme becerilerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Dikkat, ketleme, planlama ve organize etme alanlarında DEHB tanılı grup sağlıklı kontrollerden daha çok sorun yaşarken; perseverasyon ve kavramsal irdeleme açısından anlamlı bir farklılık olmadığı görülmüştür. Her iki grubun dahil edilerek, sosyal işlevselliği yordayan değişkenlerin belirlendiği regresyon analizinin sonuçları DEHB olup olmama ve duygu düzenlemenin sosyal işlevselliği yordadığını göstermektedir. Araştırma bulguları ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.