Çekingen Kişilik Bozukluğu Özellikleri ile Benlik Algısı, Öz Saygı, Bağlanma Stilleri ve Sosyal Sorun Çözme Becerisi Arasındaki İlişkinin Örtük ve Açık Ölçüm Yöntemleriyle İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF ERGİN
Danışman: Özden Yalçınkaya Alkar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tüm kişilik bozukluklarında olduğu gibi, ÇKB de bireyin hayatının tamamını etkileyebilen güçlüklere sebep olmaktadır. Buna rağmen ÇKB'nin sessiz ve içe dönük doğası fark edilmesini zorlaştırmaktadır. ÇKB'si olan bireylere sağlanabilecek desteğin ÇKB'yi daha iyi anlamaktan geçtiği düşünülmekte; ancak alanyazının ÇKB konusunda eksik olduğu görülmektedir. Bu nedenle bu çalışmanın amacı ÇKB özellikleri ile ÇKB-uyumlu benlik algısı, öz saygı, bağlanma stilleri ve sosyal sorun çözme becerisi arasındaki ilişkinin, açık ve örtük ölçüm araçları kullanılarak incelenmesidir. Ayrıca ÇKB-uyumlu benlik algısını örtük olarak ölçmek amacıyla Çekingen Kişilik Örtük Çağrışım Testi'nin geliştirilmesi ve kullanılabilirliğinin test edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya Türkiye'nin farklı illerinden 18 yaş ve üstü toplam 374 kişi gönüllü olarak katılmış, dışlama kriterlerine göre yapılan eleme sonucunda 365 kişinin verisi araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmada açık ölçüm olarak katılımcıların yaş, cinsiyet, eğitim durumu gibi bilgilerini edinmek için demografik bilgi formu, C kümesi kişilik bozuklukları özelliklerini ölçmek amacıyla CATI+TR KF C kümesi alt ölçekleri, bağlanma stillerini ölçmek amacıyla İlişki Anketi, öz saygıyı ölçmek amacıyla Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, sosyal sorun çözme becerisini ölçmek amacıyla ise Sosyal Problem Çözme Envanteri-Kısa Formu kullanılmıştır. Örtük ölçüm olarak ÖÇT'nin araştırma kapsamında ÇKB-uyumlu benlik algısını ölçmek amacıyla uyarlanan versiyonu Çekingen Kişilik ÖÇT kullanılmıştır. Öncelikle Çekingen Kişilik ÖÇT geliştirilmiş, daha sonra çevrim içi olarak veri toplama aşamasına geçilmiştir. Bu aşamadan sonra ilk olarak sosyal sorun çözme becerisi, öz saygı, güvenli bağlanma, korkulu bağlanma ve çekingen kişilik özellikleri ölçümlerinin cinsiyete göre anlamlı şekilde değişip değişmediği MANOVA yapılarak incelenmiştir. Bu analize göre erkeklerin kadınlardan öz saygı ve güvenli bağlanma değişkenlerinde anlamlı derecede daha yüksek puan aldıkları görülmüştür. Sosyal sorun çözme becerisi, öz saygı, güvenli ve korkulu bağlanmanın çekingen kişilik seviyelerine göre anlamlı şekilde farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için ikinci bir MANOVA yapılmıştır. Bu analize göre çekingen kişilik özellikleri gruplarında dahil edilen tüm değişkenler açısından anlamlı bir farklılaşma olduğu; yüksek çekingen kişilik seviyesi grubunun daha düşük seviyede öz saygıya, sosyal sorun çözme becerisine ve güvenli bağlanmaya, bunun yanında daha yüksek seviyede korkulu bağlanmaya sahip olduğu görülmüştür. Daha sonra ANOVA ile çekingen kişilik seviye gruplarının ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skor açısından farklılaşmaları incelenmiştir. Bu analize göre yüksek seviye çekingen kişilik özellikleri gösteren bireylerin orta ve düşük seviyelerdekilere göre daha yüksek D-skora sahip oldukları görülmüştür. Yapılan diğer ANOVA, bağlanma stillerine göre gruplandırılan bireylerin çekingen kişilik özellikleri seviyeleri açısından farklılaşıp farklılaşmadıklarını incelemek için gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda korkulu ve saplantılı bağlanan bireylerin güvenli ve kayıtsız bağlananlara göre daha fazla çekingen kişilik özellikleri gösterdikleri bulunmuştur. Son olarak sosyal sorun çözme becerisi alt ölçeklerinin, ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skorun ve ayrıca güvenli bağlanmaya kıyasla güvensiz bağlanma stillerinin çekingen kişilik özelliklerini yordayıcılığı çoklu regresyon analizi ile test edilmiştir. Analiz sonuçları incelendiğinde çekingen kişilik özelliklerini sosyal sorun çözme becerisi alt ölçeklerinden RPCPOY'un negatif yönde; POSY ve ÇKB-uyumlu benlik algısını gösteren D-skorun ise pozitif yönde anlamlı şekilde yordadığı görülmüştür. Dolayısıyla RPCPOY seviyesi yüksek olan bireylerin daha az çekingen kişilik özelliklerine sahip olduğu; POSY ve D-skorları daha yüksek bireylerin ise daha fazla çekingen kişilik özellikleri gösterdikleri anlaşılmaktadır. Öte yandan dikkatsiz/dürtüsel tarz için de negatif yönde bir hipotez olmasına rağmen anlamlı sonuç bulunmadığı görülmüştür. Ayrıca yapılan bu çoklu regresyon analizi sonucunda korkulu ve saplantılı bağlanan bireylerin güvenli bağlanan bireylere göre ortalama olarak daha fazla çekingen kişilik özelliklerine sahip olduğu bulunmuştur. Çekingen Kişilik ÖÇT'den elde edilen D-skor ile yapılan ANOVA ve çoklu regresyon analizi bulgularının beklendiği gibi anlamlı çıkması sonucunda ölçüm aracının amaçlandığı gibi ÇKB-uyumlu benlik algısını ölçmek için kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır. Sonuç olarak araştırma bulgularının ÇKB'nin anlaşılmasına katkı sağladığı ve bu sayede ÇKB'ye müdahale hakkında fikir verebileceği düşünülmektedir. Aynı zamanda Çekingen Kişilik ÖÇT'nin geliştirilmesi ile daha önce kullanılmamış bir alanda ÖÇT kullanımı gerçekleştirilmiş ve gelecek çalışmalar için yol gösterici olabilecek öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Bağlanma, benlik algısı, çekingen kişilik bozukluğu, çekingen kişilik özellikleri, örtük çağrışım testi, öz saygı, sosyal sorun çözme becerisi.