İstenmeden dünyaya gelen engelli çocuğun hukuki durumu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÖZEL HUKUK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ÇELİK
Danışman: ÜNSAL DÖNMEZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Aile planlaması, bireylerin ve çiftlerin çocuk sahibi olup olmama ile bu yöndeki zamanlamaya ilişkin iradelerini serbestçe belirleyebilmelerini teminat altına alan; kişisel özerkliğin bir görünümü olmasının yanında, hukuken korunan temel bir hak ve özgürlük niteliği taşımaktadır. Her çift veya özel olarak birey kendi koşullarını nazara alarak gebelik ve doğum süreçlerini planlama salahiyetine sahiptir. Bu kapsamda bireyler, çocuk sahibi olma özgürlüğünün yanı sıra, gebeliği sürdürmeme yönünde karar verebilme özgürlüğüne de sahiptir. Ebeveynler geleceklerini tayin etmek hakkını kullanmak sureti ile aile planlaması hakkından istifade edebilmektedirler. Tıp ve genetik disiplinlerinde kaydedilen bilimsel gelişmeler, embriyodaki genetik anomalilerin doğum öncesinde tespit edilmesini mümkün kılarak bireylerin üreme hakları ve aile planlaması uygulamaları kapsamında karar verebilme imkânlarını önemli ölçüde genişletmiştir. Bu kapsamda, doğum öncesi tanı imkânlarının gelişmesiyle birlikte, fetusta engelliliğe yol açabilecek anomalilerin tespiti çoğu durumda mümkün hale gelmiştir. Genel itibari ile söz konusu tespitler bir parametre olarak kullanılmakta ve ana baba bu kapsamda gebeliği devam ettirmek veya sonlandırmak yönünde karar vermektedirler. Prenatal tanı ve tarama yöntemlerinin yapılması esnasında hekim ve/veya hastane özenli davranma yükümlülüğü altındadır. Aksi halde, tespit yahut teşhis edemediği, ihmali veya kusuru ile engelini saptayamadığı engelli bir çocuğun dünyaya gelmesi halinde sorumluluk ve tazminat problemleri gündeme gelecektir. İstenmeden dünyaya gelen engelli çocuk kavramı gerek karşılaştırmalı hukukta gerekse de Türk hukukunda tartışılmış ve konuya ilişkin çeşitli yargı kararları verilmiştir. Genel itibari ile, toplum inanışlarının, anlayışlarının, dini görüşlerinin, moral değerlerinin ve benzer nitelikteki sosyal normlarının istenmeden dünyaya gelen engelli çocuğun hukuki durumuna temel oluşturduğu söylenebilir. Söz konusu temel, istenmeden dünyaya gelen engelli çocuğun hukuki durumuna ilişkin verilen yargı kararlarından da saptanabilir. Türk hukukunda istenmeden dünyaya gelen engelli çocuk olgusuna ilişkin olarak sorumluluk ve tazminat problemleri genel itibari ile borçlar hukuku ilkeleri ışığında analiz edilmekte ve ilgili hukuki çerçeveye göre ele alınmaktadır. Hekim ve/veya hastanenin sorumluluğu başta 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil (TBK m.49 vd.) ve sözleşmeden doğan sorumluluk hükümleri, ilgili 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu maddeleri ve hasta hakları ile sağlık mevzuatı dikkate alınarak ele alınmaktadır. Sözleşmeden doğan sorumluluğa ilişkin olarak, hekim ile hasta ve hastane ile hasta arasındaki ilişkinin esasına göre uygulanacak kanun hükmü değişmektedir. Bu noktada hekim ile hasta arasındaki ilişki kural olarak vekalet ilişkisi olup vekalet sözleşmesi TBK m.502 vd. ele alınmıştır. Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ile hasta hakları ve sağlık mevzuatı birlikte değerlendirildiğinde, hekimler ihmal ve hafif nitelikteki kusurlarından dahi sorumlu tutulmuştur. Bununla birlikte, tıbbi müdahalenin hastane bünyesinde gerçekleştirilmesi halinde, hastanenin sorumluluğunun da ortaya çıkabileceği kabul edilmektedir. Hastanın tıbbi müdahaleler için özel bir hastaneye müracaat etmesi durumunda, taraflar aralarında kural olarak bakım, yatırma gibi edimleri de içeren hastaneye kabul sözleşmesi akdetmektedirler. Sözleşmenin ifası konusu ele alınırken sözleşme hükümleri ile birlikte tıbbi müdahaleye ilişkin meslek kuralları da dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda akdedilen sözleşmelerde hekim, özel hastanenin yardımcı kişisi konumundadır. Hekimin tıbbi faaliyetleri sebebi ile hastanın zarar görmesi halinde özel hastanenin sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.