Şizofreni Hastalarında Genişlemiş Perivasküler Boşlukların Anatomik Dağılımı ve Derecelendirilmesi ile Klinik Bulgular Arasındaki İlişki
62. UPK, Ankara, Türkiye, 14 - 18 Ekim 2026, ss.505, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.505
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
GİRİŞ ve AMAÇ Şizofreni, pozitif ve negatif belirtiler, bilişsel bozulma ve işlevsellikte kayıpla seyreden ciddi bir ruhsal bozukluktur (Faden ve Citrome 2022). Genişlemiş perivasküler boşluklar (EPVS), MRG’de değerlendirilebilen ve glimfatik sistem işleviyle ilişkili olabileceği düşünülen yapılardır (Potter ve ark. 2015). Bu doğrultuda şizofreni hastalarında EPVS dağılımı ve derecesinin, klinik seyir ile ilişkisinin incelenmesi amaçlandı. YÖNTEM Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Etik Kurulu onayıyla (24.06.2026, TABED 2-26-2428), psikiyatri servisinde yatan 43 şizofreni hastasının kayıtları retrospektif olarak incelendi.Hastaların kayıtlarındaki sosyodemografik veriler, klinik ölçek skorları (PANSS, BPRS) ve beyin MRG'leri incelendi.Standart beyin MRG protokolüyle elde edilen kontrastsız aksiyel T2 kesitlerindeki EPVS yükü bir nöroradyolog tarafından Potter ölçeğiyle değerlendirildi; ölçekte bulunan standart bölgelerin (bazal ganglion, sentrum semiovale, mezensefalon) yanı sıra şizofreniyle ilişkilendirilen talamus, insula, amigdala ve hipokampus eksploratif olarak analize dahil edildi. Yüksek dereceli tutulum kısıtlı olduğundan skorlar 'Yok(0)' ve 'Var(1-4)' olarak dikotomize edildi. Ölçek skorları, yapısal ölçüm farklılıklarını gidermek amacıyla z-puanına dönüştürüldü; tedavi sonu ve değişim değerleri sırasıyla çıkış ve değişim z-puanı olarak tanımlandı, eksik veriler impute edildi.Analizler SPSS 30'da tek değişkenli testler ve çok değişkenli doğrusal regresyon analizleriyle değerlendirildi. BULGULAR Standart bölgelerde EPVS sıklığı bazal ganglionlarda (sağ %100, sol %97,7), sentrum semiovalede (sağ/sol %74,4) ve mezensefalonda (sol %20,9, sağ %18,6); eksploratif bölgelerde ise en sık insulada (sağ ve sol n=8, %18,6) saptandı. Çıkış z puanının değerlendirildiği modelde, amigdala ve hipokampus EPVS tutulumunu yansıtan limbik yük ile tedavi sonu semptom şiddeti arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde bir ilişki olduğu (B=0,395; p=0,038); değişim z puanı modelindeyse, bilateral insula EPVS tutulumu ile başlangıçtan tedavi sonuna kadar semptom şiddetindeki azalmanın, tutulum bulunmayan olgulara göre daha sınırlı olması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (B=−0,633; p=0,040). Sigara kullanımı ile toplam antipsikotik eşdeğer dozu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (B=74,790; p=0,011). TARTIŞMA ve SONUÇ Bulgular, limbik EPVS yükünün tedavi sonu semptom düzeyiyle, insula tutulumunun ise tedavi sürecindeki semptom değişimi boyutuyla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Ancak retrospektif tasarım, küçük örneklem, eksik klinik veriler ve yalnızca yatan hastaların dahil edilmesine bağlı seçim yanlılığı, bulguların genellenebilirliğini sınırlamaktadır. Potter ölçeği dışındaki bölgesel analizlerin eksploratif niteliği de dikkate alınmalıdır. Bu ilişkilerin doğrulanması için daha geniş örneklemli prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, İnsula, Limbik Yük, Genişlemiş Perivasküler Alanlar (EPVS) Kaynaklar Faden J, Citrome L (2022) Schizophrenia: one name, many different manifestations. Med Clin North Am 107: 61-72. Potter GM, Chappell FM, Morris Z ve ark. (2015) Cerebral perivascular spaces visible on magnetic resonance imaging: development of a qualitative rating scale and its observer reliability. Cerebrovasc Dis 39: 224-31.