Tüberkülozda Organ Tutulum ve Mortalite Modelleri: On İki Yıllık Retrospektif Çalışma

ARAZ H., KAZCI S., eser f., Altunsoy A.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, cilt.78, sa.3, ss.227-238, 2025 (TRDizin)

Özet

Giriş: Ekstrapulmoner tüberküloz (EPTB), küresel tüberküloz yükünün artan bir kısmını oluşturmaktadır ve Türkiye dâhil birçok ülkede insidansı yükselmektedir. Bu çalışmada, üçüncü basamak bir sağlık kuruluşunda EPTB tanısı alan erişkin hastaların demografik, klinik, tanısal ve tedaviye ilişkin özelliklerinin değerlendi- rilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu retrospektif kohort çalışmaya, Haziran 2010 – Mart 2022 tarihleri arasında Ankara’daki iki üçüncü basamak hastanede EPTB tanısı alan 18 yaş ve üzeri erişkin hastalar dâhil edilmiştir. Tanımlayıcı ve karşılaştırmalı istatistiksel analizler yapılmıştır. Bulgular: Toplam 93 hasta dâhil edilmiştir (%51,6 erkek; medyan yaş: 55 yıl). En sık tutulan bölgeler omurga/eklemler (%32,3), lenf nodları (%26,9) ve merkezi sinir sistemi (%16,1) idi. Histopatolojik doğrulama %60,2, kültür pozitifliği %30,1, PCR pozitifliği %31,2 oranında sağlandı. AFB boyası %25,8 pozitifti. İlaç du- yarlılık testi %27,9 hastada yapılmış ve iki olguda direnç saptanmıştır. Hastaların %95,7’sine standart dörtlü anti-TB tedavisi uygulanmış, medyan tedavi süresi 6 ay (1–13 ay) idi. %22,6 hastada cerrahi müdahale gerekmiştir. Takipte 9 hasta (%9,7) hayatını kaybetti. Bağışıklık baskılanması ölenlerde anlamlı düzeyde daha fazlaydı (%44,4 vs. %11,9, p = 0,027) ve bu hastalarda tedavi süresi daha kısaydı (p < 0,001). Sonuç: EPTB erişkinlerde ciddi tablolarla seyredebilir. Vertebra ve merkezi sinir sistemi tutulumu sık olup, tanıda histopatoloji belirleyicidir. Bağışıklık baskılan- ması ve yetersiz tedavi süresi mortaliteyle ilişkilidir. Erken tanı ve bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımları önem taşımaktadır.
Background: Extrapulmonary tuberculosis (EPTB) constitutes a significant proportion of the tuberculosis (TB) burden and has diagnostically challenging manifestations. This study aimed to evaluate the demographic, clinical, diagnostic, and treatment characteristics of adult patients with EPTB in a tertiary care setting in Türkiye. Methods: This retrospective cohort study included adult patients (≥18 years) diagnosed with EPTB between June 2010 and March 2022 at two tertiary hospitals in Ankara, Türkiye.Demographic, clinical, diagnostic, treatment, and outcome data were also collected.Comparative analyses between survivors and non-survivors were performed using the chi-square test, Fisher’s exact test, and Mann–Whitney U test, with significance set at p < 0.05. Results: Ninety-three patients were included (51.6% men; median age, 55 y).The most frequent sites of involvement were the vertebral bones and joints (32.3%),lymph nodes (26.9%), and central nervous system (16.1%).Histopathological confirmation was obtained in 60.2% of patients, culture positivity in 30.1% of patients, and PCR positivity in 31.2% of patients.Standard quadruple anti-TB therapy was initiated in 95.7% of the cases, with a median total treatment duration of 6 months (range, 1–13 months).Surgical intervention was required in 22.6% of the patients.During the follow-up period, 9 patients (9.7%) died.Immunosuppressive conditions were significantly more frequent among non-survivors than among survivors (44.4% vs. 11.9%, p = 0.027).The median duration of dual therapy (1 vs. 4 months, p < 0.001) and total therapy (3 vs. 6 months, p < 0.001) were significantly shorter in non-survivors. Conclusions: Adult EPTB presents with diverse and often severe manifestations.Vertebral and central nervous system involvement predominated in this tertiary-care cohort.Mortality was associated with immunosuppression and shorter treatment duration.Comprehensive diagnostic strategies and tailored management of high-risk patients are essential to improve outcomes in EPTB.