Soğmatar Roma Dönemi Anıtsal Kaya Mezarları
Arkeoloji ve Sanat, sa.176, ss.171-186, 2024 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 176
- Basım Tarihi: 2024
- Dergi Adı: Arkeoloji ve Sanat
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.171-186
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Şanlıurfa sınırlarında yer alan Soğmatar, Erken Tunç Çağı ve Roma Dönemlerinde Nekropol olarak da kullanılmış ve bir tapınım merkezi olarak da Roma Dönemi boyunca önemini sürdürmüştür. Soğmatar’da nekropol alanında kaya mezarları yanında alan dışındaki alçak tepeler Roma dönemine tarihlenen kaya mezarları yer almaktadır. Nekropol alanı dışında yer alan alçak tepelerde 14 tane anıtsal kaya mezarı bulunur. Bu mezarlar Roma dönemi mezar mimarisi özelliklerini yansıtırlar ve mezarlardan 9 tanesi üzerlerindeki mimariye göre silindirik, dikdörtgen veya kare planlı anıtsal mezardır. Dini inanışlara göre “öteki dünya” inancı ile cesedin korunup saklanması düşüncesi, kaya mezarlarının ortaya çıkışında önemli etken olmuştur. Tarih boyunca sağlam ve kullanıma hazır yapı malzemesi olarak bilinen kayalıklar her dönemde sıklıkla kullanılmıştır. Kayanın sağlamlığı ve dayanıklılığı ölen kişileri sonsuzluğa ulaştırmada önemli bir görev üstlendiğine inanılmıştır. Bundan yüzden ölen kişiyi kaya içine koyarak saklayıp koruma düşüncesi, kayalara oda mezarlar yapılmasını beraberinde getirmiştir. Ölen kişinin yaşarken bulunduğu konumunu ölümsüzleştirmek ve adını gelecek nesillere aktarma görevi üstlenen anıt mezarlar sıradan vatandaşlar için değil daha çok yöneticiler, kahramanlar ve soylular için yapılmıştır. Soğmatar’da ele geçen yazıtlardan burada yaşayan valilerin ve ailelerin varlığını öğrenmekteyiz. Bu yazıtlar sayesinde bu mezarların yönetici ve aile fertleri için yapıldığı sonucuna ulaşmaktayız. Soğmatar’da nekropol alanı dışında yer alan Roma döneminde yapılmış olan 14 adet kaya mezarının ölçülerinin büyük olması, bu mezarlardan dokuzunun üzerinde gösterişli oval, kare ve dikdörtgen yapıların bulunması nedeniyle bu mezarlar anıtsal kaya mezarı olarak adlandırılmıştır. Genel olarak anıtsal kaya mezarları plan olarak mezar girişine uzanan üstü açık koridor, giriş açıklığı ve iç mekandan oluşur. Mezarlardan 6 tanesi dromoslu arcasoliumlu tek odalı mezar, 6 tanesi dromoslu arcasoliumlu geçişli iki odalı mezar, 1 tanesi dromoslu arcasoliumlu çok odalı mezar, 1 tanesi de basit girişli tek odalı klineli mezar planı gösterir. Bu mezarlar konumlarına göre, doğudan batıya doğru, kuzey batıdan güneye doğru ve doğudan güneye doğru yerleştirilmişlerdir. Soğmatar anıtsal kaya mezar odaları oldukça sade bir şekilde yapılmıştır. Soğmatar’da bir ana oda ve en az bir yan odadan oluşan, bazılarında çukur da bulunan kaya mezarlarına tek kişinin değil, oda mezarlardaki gibi birden çok gömünün yapıldığı anlaşılmaktadır. Çalışmalarımızda konumlarına göre de mezarlara 1 den 14’e kadar numara verilmiştir.
Sogmatar, located on the borders of Sanliurfa, was also used as a necropolis during the Early Bronze Age and Roman Periods and maintained its importance as a center of worship throughout the Roman Period. In Soğmatar, there are rock graves in the necropolis area as well as rock graves dating to the Roman period on the low hills outside the area. There are 14 monumental rock tombs on the low hills outside the necropolis area. These tombs reflect the characteristics of Roman period tomb architecture and 9 of them are monumental tombs with cylindrical, rectangular or square plans according to the architecture on them. According to religious beliefs, the belief in the “timeless existence” and the idea of protecting and hiding the corpse were important factors in the emergence of rock tombs. Rocks, known throughout history as a strong and ready-to-use building material, have been used frequently in every period. The strength and durability of the rock was believed to play an important role in transporting the deceased to eternity. Therefore, the idea of hiding and protecting the deceased by placing them in the rocks brought about the construction of room tombs in the rocks. Monumental tombs were built not for ordinary citizens, but rather for rulers, heroes and nobles, to immortalize the deceased’s position in life and to pass on his name to future generations. From the inscriptions found in Sogmatar, we learn that there were governors and families living here. These inscriptions lead us to the conclusion that these tombs were built for rulers and their family members. The 14 Roman rock tombs located outside the necropolis area in Sogmatar are called monumental rock tombs due to their large dimensions and the presence of oval, square and rectangular structures on nine of these tombs. In general, monumental rock tombs consist of an open corridor leading to the entrance of the tomb, an entrance opening and an interior space. Six of the graves are single chamber graves with dromos and arcasolium, six are two chamber graves with dromos and arcasolium transition, one is a multi-chamber grave with dromos and arcasolium, and one is a single chamber grave with a simple entrance and a clineli grave plan. These graves were placed from east to west, from northwest to south and from east to south. The monumental rock grave chambers of Sogmatar are quite simple. It is understood that the rock graves at Sogmatar, which consist of a main chamber and at least one side chamber, some of which also contain a pit, were not occupied by a single person, but by multiple burials as in the chamber graves. The graves were numbered from 1 to 14 according to their locations.