Revisiting the Historical Evolution of Central-Local Government Relations: Legacies, Transformations and Future Trajectories in Türkiye’s Urban Politics

Köse H. D., Penpecioğlu M.

Journal of Balkan and Near Eastern Studies, ss.1-27, 2026 (SSCI, Scopus)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.1080/19448953.2026.2654949
  • Dergi Adı: Journal of Balkan and Near Eastern Studies
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Social Sciences Citation Index (SSCI), IBZ Online, Historical Abstracts, Humanities Abstracts, Index Islamicus, Political Science Complete
  • Sayfa Sayıları: ss.1-27
  • Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu makale, Melih Ersoy'un Türkiye'nin merkezi ve yerel yönetim ilişkilerindeki Merkeziyetçi-Otoriter-Paternalist (MOP) karakter teşhisini yeniden ele almakta; bunu Jessop'un stratejik-ilişkisel yaklaşımı, Brenner'ın devletin mekansal yeniden yapılanması ve Peck, Theodore ile Brenner'ın kriz güdümlü neoliberalleşme kavrayışı üzerinden yeniden yorumlamaktadır. MOP karakterini tarih-aşırı bir sabit olarak değil; her büyük konjonktürde istikrarsızlaşan, ardından niteliksel olarak yeni ve giderek daha zorlayıcı araçlarla yeniden tesis edilen, kriz güdümlü bir yeniden inşanın patikaya bağımlı örüntüsü olarak kavramsallaştırıyoruz. Karşılaştırmalı-tarihsel kurumsal analiz yöntemini benimseyerek, İstanbul ve Ankara'yı kritik vakalar olarak ele alıyor; Baudner'in kurumsal katmanlaşma, gayriresmi kural tahakkümü ve yerinden etme tipolojisinden yararlanarak 1994 sonrası yörüngeyi dört evreye ayırıyoruz: koalisyonların parçalanması döneminde bürokratik vesayet (1994–2001); merkezi kurumların katmanlaşmasıyla paralel ilerleyen biçimsel ademi merkeziyetçilik (2002–2010); sistematikleşen kayyum atamaları ve derinleşen gözetim (2011–2018) ve muhalif büyükşehirleri hedef alan eşzamanlı mali kuşatma ile yargısal-siyasi müdahaleler (2019–günümüz). Analiz; muhalif belediyelerin, Kürt siyasi hareketinin ve kentsel toplumsal hareketlerin aşağıdan gelişen merkeziyetçiliğe nasıl meydan okuduğunu ve bunun siyasi maliyetini kademeli olarak nasıl artırdığını ön plana çıkarmaktadır. Bu süreçte tekrarlayan üç mekanizma öne çıkmaktadır: mekansal planlamanın ölçeksel olarak yeniden düzenlenmesi, mali geçit tutuculuğu ve seçilmiş otoritenin siyasi ve yargısal yollarla daraltılması. Sonuç bölümü, MOP döngüsünün kırılabileceği kurumsal reform yönelimlerini belirlemekte ve Küresel Güney'deki diğer otoriter bağlamlarda merkezi-yerel dinamikleri analiz etmek için kavramsal bir çerçeve sunmaktadır.

This article revisits Melih Ersoy’s diagnosis of a Centralist-Authoritarian-Paternalist (CAP) character in Türkiye’s central—local government relations, reinterpreting it through Jessop’s strategic-relational approach, Brenner’s state spatial restructuring, and Peck, Theodore and Brenner’s account of crisis-driven neoliberalization. We conceptualize the CAP character not as a transhistorical constant but as a path-dependent pattern of crisis-driven reconstitution, destabilized at each major conjuncture and re-established through qualitatively new and increasingly coercive instruments. Employing comparative-historical institutional analysis, we take İstanbul and Ankara as critical cases and, drawing on Baudner’s typology of institutional layering, informal-rule dominance, and displacement, periodize the post-1994 trajectory into four phases: bureaucratic tutelage under coalition fragmentation (1994–2001); formal decentralization paralleled by central-agency layering (2002–2010); systematized trustee appointments and deepened oversight (2011–2018); and concurrent fiscal encirclement and judicial—political interventions targeting opposition metropolises (2019–present). The analysis foregrounds how opposition municipalities, the Kurdish political movement, and urban social mobilizations have contested centralization from below, progressively raising its political cost. Three recurrent mechanisms emerge: scalar reorganization of spatial planning; fiscal gatekeeping; and political—judicial curtailment of elected authority. The conclusion identifies institutional reform directions through which the CAP cycle might be interrupted, offering a conceptual template for analysing central—local dynamics in other authoritarian contexts across the Global South.