Erken Çocukluk Döneminde Ekran Maruziyetinin Etkileri


Akca A. , Ayaz Alkaya S.

1. Uluslararası 23 Nisan Multidisipliner Çalışmalar Kongresi, Ankara, Türkiye, 20 - 23 Nisan 2019, ss.49-55

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.49-55

Özet

Erken çocukluk dönemi, gelişim dönemi olarak olayların yaşantılar üzerinden ve tek yönlü olarak değerlendirildiği bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar gördükleri ve işittikleri şeylerden yetişkinlere göre daha fazla etkilenmektedir. Teknolojinin hayatın her alanında yaygın şekilde kullanılması ile birlikte çocukların elektronik cihazlarla etkileşim olasılığı da artmıştır. Televizyon, akıllı telefon, tablet bilgisayar ve internet gibi araçların çocuğun kontrolü dışında ve olumsuz kullanımı eğitsel olmayan medya kullanımı olarak bilinmektedir. Elektronik cihazlar ve internet sanal ortamı anlamlandırma yeteneği henüz gelişmemiş erken çocukluk dönemindeki çocuklar için çeşitli riskleri de içinde barındırmaktadır. Ekran başında geçirilen sürede daha az enerji harcama, pasif alıcı olma, düşük kaliteli ve uygunsuz içeriklerle karşılaşma olasılığı söz konusudur. Ekran başında uzun süre bulunmanın fiziksel aktivite yetersizliği, hazır gıdalara yönelim, obezite, kas iskelet sistemi rahatsızlıkları, dikkat sorunları, görme sorunları, saldırgan davranışlar, uyku sorunları, radyasyon nedeniyle nöbet geçirme sıklığının artması ve kanserojen elektromanyetik dalgalara maruz kalma gibi sorunlara neden olduğu bilinmektedir. Ekran karşısında çevresinden izole bir çocuk otizm açısından da riskli grupta sayılmaktadır. Çocukların izledikleri içerikleri kendileriyle özdeşleştirmeleri psikolojik etkilere neden olurken, ebeveyn kontrolünün yetersiz olduğu ve çocuğun kolaylıkla erişebildiği sanal ortamda çocuğa yönelik istismar ve psikolojik şiddet yaşanma riski de göz ardı edilmemelidir. Amerikan Pediatri Akademisi tarafından erken çocukluk döneminde ekran başında geçirilen sürenin günlük en fazla bir saat olması önerilmektedir. Literatürde, 3-6 yaş arası çocukların internet kullanım oranlarının 1-4 saat arasında değiştiği belirlenmiştir. Ülkemizde 6 yaş altı çocukların televizyon, akıllı telefon, tablet bilgisayar ve internet kullanım oranlarına ilişkin yeterli düzeyde veri bulunmamasına karşın, yapılan çalışmalarda çocukların ilk olarak televizyonla tanıştığı ve televizyon izleme oranının erken çocukluk döneminde fazla olduğu, tablet ile tanışmanın ise 3-4 yaşlarında olduğu belirtilmektedir. Ebeveynlerin en çok yemek saatlerinde ve yapması gereken işler olduğunda bu araçları kullandıklarını bilinmektedir. Çocukların ekran başında geçirdiği sürenin azaltılmasında ve ekran maruziyetinin olumsuz etkilerinin önüne geçilmesinde ailelerin bilinçlendirilmesi, çocuklarıyla oyun oynamaları ve oyun için ayrılan sürenin artırılması, çocukların kendi akranlarıyla geçirdiği sürenin artırılması önerilmektedir. Sağlığı koruma ve geliştirme amacıyla topluma hizmet eden halk sağlığı hemşireleri, ekran maruziyetinin etkilerini azaltmak ve ekran kullanımını olumlu yönde şekillendirmek için ailelere yönelik eğitim ve danışmanlık faaliyetlerinde aktif rol üstlenmelidir. Özellikle okul öncesi eğitim kurumlarında okul sağlığı hemşiresinin görevlendirilmesi erken dönemde sorunların tespit edilmesi bakımından önem taşımaktadır.