Research Information System
1. Uluslararası 23 Nisan Multidisipliner Çalışmalar Kongresi, Ankara, Turkey, 20 - 23 April 2019, pp.49-55, (Full Text)
Erken çocukluk dönemi, gelişim dönemi olarak olayların yaşantılar üzerinden ve tek yönlü
olarak değerlendirildiği bir dönemdir. Bu dönemde çocuklar gördükleri ve işittikleri şeylerden
yetişkinlere göre daha fazla etkilenmektedir. Teknolojinin hayatın her alanında yaygın şekilde
kullanılması ile birlikte çocukların elektronik cihazlarla etkileşim olasılığı da artmıştır.
Televizyon, akıllı telefon, tablet bilgisayar ve internet gibi araçların çocuğun kontrolü dışında
ve olumsuz kullanımı eğitsel olmayan medya kullanımı olarak bilinmektedir. Elektronik
cihazlar ve internet sanal ortamı anlamlandırma yeteneği henüz gelişmemiş erken çocukluk
dönemindeki çocuklar için çeşitli riskleri de içinde barındırmaktadır. Ekran başında geçirilen
sürede daha az enerji harcama, pasif alıcı olma, düşük kaliteli ve uygunsuz içeriklerle
karşılaşma olasılığı söz konusudur. Ekran başında uzun süre bulunmanın fiziksel aktivite
yetersizliği, hazır gıdalara yönelim, obezite, kas iskelet sistemi rahatsızlıkları, dikkat
sorunları, görme sorunları, saldırgan davranışlar, uyku sorunları, radyasyon nedeniyle nöbet
geçirme sıklığının artması ve kanserojen elektromanyetik dalgalara maruz kalma gibi
sorunlara neden olduğu bilinmektedir. Ekran karşısında çevresinden izole bir çocuk otizm
açısından da riskli grupta sayılmaktadır. Çocukların izledikleri içerikleri kendileriyle
özdeşleştirmeleri psikolojik etkilere neden olurken, ebeveyn kontrolünün yetersiz olduğu ve
çocuğun kolaylıkla erişebildiği sanal ortamda çocuğa yönelik istismar ve psikolojik şiddet
yaşanma riski de göz ardı edilmemelidir. Amerikan Pediatri Akademisi tarafından erken
çocukluk döneminde ekran başında geçirilen sürenin günlük en fazla bir saat olması
önerilmektedir. Literatürde, 3-6 yaş arası çocukların internet kullanım oranlarının 1-4 saat
arasında değiştiği belirlenmiştir. Ülkemizde 6 yaş altı çocukların televizyon, akıllı telefon,
tablet bilgisayar ve internet kullanım oranlarına ilişkin yeterli düzeyde veri bulunmamasına
karşın, yapılan çalışmalarda çocukların ilk olarak televizyonla tanıştığı ve televizyon izleme
oranının erken çocukluk döneminde fazla olduğu, tablet ile tanışmanın ise 3-4 yaşlarında
olduğu belirtilmektedir. Ebeveynlerin en çok yemek saatlerinde ve yapması gereken işler
olduğunda bu araçları kullandıklarını bilinmektedir. Çocukların ekran başında geçirdiği
sürenin azaltılmasında ve ekran maruziyetinin olumsuz etkilerinin önüne geçilmesinde
ailelerin bilinçlendirilmesi, çocuklarıyla oyun oynamaları ve oyun için ayrılan sürenin
artırılması, çocukların kendi akranlarıyla geçirdiği sürenin artırılması önerilmektedir. Sağlığı
koruma ve geliştirme amacıyla topluma hizmet eden halk sağlığı hemşireleri, ekran
maruziyetinin etkilerini azaltmak ve ekran kullanımını olumlu yönde şekillendirmek için
ailelere yönelik eğitim ve danışmanlık faaliyetlerinde aktif rol üstlenmelidir. Özellikle okul
öncesi eğitim kurumlarında okul sağlığı hemşiresinin görevlendirilmesi erken dönemde
sorunların tespit edilmesi bakımından önem taşımaktadır.