KÜTAHYA YÖRESİ HALI-DÜZ DOKUMA MOTİFLERİNİN İLETİŞİMSEL İŞLEVLERİ VE KÜLTÜREL EKONOMİK KATKILARI

Creative Commons License

Tuğ Kızıltoprak A. A.

İZMIR JOURNAL OF ECONOMICS, cilt.41, sa.1, ss.327-356, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Kütahya yöresinde yaygın olarak üretilen halı ve düz dokuma geleneğinde kullanılan motiflerin

iletişimsel işlevlerini ve kültürel-ekonomik katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Tarih boyunca Anadolu’nun

önemli dokumacılık merkezlerinden biri olan Kütahya, zengin motif çeşitliliğiyle yalnızca halı ve kilim

üretiminde değil, aynı zamanda toplumsal inançların, değerlerin ve kuşaklar arası aktarılan kültürel mirasın

taşıyıcısı olarak öne çıkmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek ve literatür taramasına

dayalı olarak yürütülmüş; koçboynuzu, elibelinde, göz, tarak, kuş ve hayat ağacı motifleri sembolik ve semiyotik

açıdan ele alınmıştır. Bulgular, bu motiflerin topluluk kimliğinin inşasında, kültürel hafızanın kuşaktan kuşağa

aktarılmasında ve sözsüz bir iletişim dilinin oluşmasında önemli bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Güç ve

bereketi simgeleyen koçboynuzu, kadın kimliği ve doğurganlıkla ilişkilendirilen eli belinde, nazardan korunmayı

temsil eden göz, evlilik ve çoğalmayı simgeleyen tarak, özgür ruhu, atik, zeki, bilgin anlayışı sembolize eden kuş

motifi ve yaşam döngüsünü ifade eden hayat ağacı motifleri, Kütahya halı ve düz dokumalarında en sık

karşılaşılan semboller arasında yer almaktadır. Bu bağlamda Kütahya halılarının yalnızca maddi kültür

ürünleri olmadığı, aynı zamanda sembolik ve kültürel metinler olarak değerlendirilebileceği söylenebilir.

Çalışma, dokuma geleneğinin kültürel olarak yaşatılmasının önemine vurgu yapmakta; ekonomik getirilerine

dikkat çekmekte ve geleneksel motiflerin çağdaş tasarım ve iletişim alanlarına uyarlanmasına katkı sağlamayı

hedeflemektedir.

This study aims to examine the communicative functions and cultural and economic contributions of the motifs

used in the carpet and flat-weaving traditions widely produced in the Kütahya region. As one of the most

important weaving centers of Anatolia throughout history, Kütahya has stood out not only in carpet and kilim

production with its rich variety of motifs, but also as a carrier of social beliefs, values, and culturally transmitted

heritage passed down through generations.The research was conducted based on a qualitative research

approach and supported by a literature review. Within this scope, the ram’s horn, hands-on-hips, eye, comb, bird,

and tree of life motifs were examined from symbolic and semiotic perspectives.The findings reveal that these

motifs play a significant role in the construction of community identity, the intergenerational transmission of

cultural memory, and the formation of a non-verbal communication language. The ram’s horn motif symbolizing

strength and abundance; the hands-on-hips motif associated with female identity and fertility; the eye motif

representing protection against the evil eye; the comb motif symbolizing marriage and reproduction; the bird

motif, which symbolizes a free spirit, agility, intelligence, wisdom and the tree of life motif expressing the cycle

of life are among the most frequently encountered symbols in Kütahya carpets and flat weavings.In this context,

it can be stated that Kütahya carpets are not merely products of material culture, but can also be evaluated as symbolic and cultural texts. The study emphasizes the importance of sustaining the weaving tradition as a

cultural practice, draws attention to its economic contributions, and aims to contribute to the adaptation of

traditional motifs into contemporary design and communication fields.