TÜRK ANAYASA MAHKEMESİNİN BİREYSEL BAŞVURUDA MADDİ HATALARIN DÜZELTİLMESİ YAKLAŞIMI
Anayasa yargısı, cilt.43, sa.1, ss.211-298, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 43 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Anayasa yargısı
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.211-298
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Anayasa yargısının ilk ve son derece yargı yeri olması nedeniyle Türk Anayasa Mahkemesinin kararları kesin olup bu kararlara karşı herhangi bir başvuru yolu yoktur. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 82. maddesi, bireysel başvuru kararları hakkında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde maddi hataların düzeltilmesinin talep edilebileceğini öngörmektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili 304. maddesi, hükümdeki yazım ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hataların düzeltilmesini düzenlemekte olup öngörülen maddi hataların düzeltilmesi yolu hükmün kesinliğinin sorgulanmasına olanak tanımamaktadır. Bu kapsamda maddi hatanın düzeltilmesi gerekçesiyle hükmün değiştirilmesi mümkün değildir. Hüküm, kapsamı ve sonucu itibarıyla maddi hatanın düzeltilmesinden önce de sonra da aynı hükümdür. Türk Anayasa Mahkemesi, Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. başvurularına (B. No: 2013/5016 ve B. No: 2014/5093) yönelik verdiği ihlal kararlarına karşı yapılan tashih başvurusu kapsamında maddi hataların düzeltilmesi yolunu ilk kez kesin hükme müdahale edecek şekilde kullanmıştır. Bu doğrultuda Mahkeme, maddi hatanın düzeltilmesi gerekçesiyle önceki ihlal kararlarını kaldırmış ve nihayet 2013/5016 No.lu başvurunun düşmesine, diğer başvurunun ise kabul edilemezliğine karar vermiştir. Eleştiriye hayli açık bu kararlarında Anayasa Mahkemesi, maddi hatanın kural olarak kararın sonucunu değiştirmeyeceğini teyit etmekle birlikte bazı istisnai hâllerin maddi hata olarak yorumlanıp hüküm sonucunu değiştirebileceğini ifade etmiş ve bu türden maddi hatalara ilişkin genel bir çerçeve oluşturmaya çalışmıştır. Bu çalışmada Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararlarıyla oluşturduğu yaklaşım, dayanak gösterdiği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Yargıtay içtihatlarıyla birlikte değerlendirilecektir.
As the Turkish Constitutional Court acts as both the court of first instance and the court of last resort in constitutional adjudication, its decisions are final and are not subject to any form of appeal or further judicial review. Nevertheless, Article 82 of the Internal Regulations of the Constitutional Court provides that, within the framework of the relevant provisions of the Code of Civil Procedure no. 6100 (Law no. 6100), requests may be lodged to rectify material errors in individual application decisions. Article 304 of the Law no. 6100 envisages the rectification of clerical and calculation errors in judgments, as well as other analogous manifest errors. In this sense, the rectification of material errors does not call into question the finality of the judgment. A judgment cannot be altered on the grounds of rectifying a material error. In other words, as regards its content, scope and legal consequences, the judgment remains identical before and after such rectification. Nonetheless, the Turkish Constitutional Court, for the first time, set aside the principle of res iudicata by extending the rectification of material errors beyond its scope and purpose, following a request lodged against its judgments in individual applications Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. (no. 2013/5016 and 2014/5093). Accordingly, the Court set aside its previous violation judgments on the basis of correcting material errors and ultimately decided to strike the application no. 2013/5016 out of its list of cases, while declaring the other application inadmissible. In these decisions, which are highly susceptible to criticism, the Court confirmed that the rectification of a material error would, in principle, not affect the outcome of a judgment. Nevertheless, it held that certain exceptional circumstances could be regarded as material errors and consequently, justify a change in the operative part of the judgment. The Court further sought to establish a general framework outlining what may constitute a material error of this nature. This study reviews the Constitutional Court’s approach in the aforementioned decisions, in light of the case law of the European Court of Human Rights and the Court of Cassation, which the Court relied upon to support its reasoning.