Arkeolojik Veriler Işığında Ay Tanrısı Sin Kültü

Eskiçağ insanının yaşamıyla bütünleşen çok tanrılı inanç, dünya toplumlarında tek tanrılı l dinlerin ortaya çıkışına kadar varlığını sürdürmüştür. İnsanoğlu inandığı tanrısına tapınım ve saygısını kültler aracılığıyla gösterirler. Kült kavramı, mitolojide “kutsama”, “tapma”, “ibadet”, “inanç örüntüsü” şeklinde açıklanmaktadır. Kült için insanlar tören, ayin ve bayram gibi özel zamanlarda toplanırlar. Bu etkinlikler sırasında kült araçları kullanılır. Eskiçağın birçok toplumunda görüldüğü gibi, Mezopotamya’da yaşayan toplumların da inanç sistemi de çok tanrılıydı. Sümerler ile birlikte bu din sistemi ve panteonu Mezopotamya’da Akkadlardan ile birlikte, Babil ve Asurlular ile Suriye’de yaşayan halklar ve Anadolu halkları arasında tamamen ya da kısmen yayılmış ve kabullenilmiştir. Sümerler tarafından doğa olaylarının, yani tanrı ve tanrıçaların her biri, Gök Tanrısı adını verdikleri An’ın yönettiğine inanılan kutsal bir düzen içinde konumlanmışlardır. Bu düzen içerisinde yer alan tanrılardan biri de Ay Tanrısı Sin’dir. Sümerler ile birlikte önemli bir yere sahip olan tanrılardan biridir. Farklı dönemlerde farklı isimler alan Ay tanrısının, Mezopotamya tanrılar sisteminde en önemli tanrılardan biri olması yanında en fazla tapınılan tanrılardan biri olma özelliği ile de özel bir yerdedir. Ayın efendisidir, bereket ve sonsuzluğun da sembolüdür. Koruyucu ve kollayıcı tanrı olma özelliği vardır ve hilal motifi ile sembolleştirilmiştir. Geçmiş toplum ve uygarlıklara ait verilere ulaşmamızı sağlayan arkeoloji, geçmişte yaşamış insanlığı ve toplumların tarihini anlamak ve anlamlandırmaya çalışan bir bilim dalıdır. Bu amaçla geçmiş dönemlerde yaşamış olan topluluklarından günümüze ulaşan maddi kalıntıları inceler, tarihlendirir, belgeler ve yorumlar. Bu çalışmamızda maddi kültür kalıntıları ve yazılı belgeler yazıtlar yanında özellikle steller, ortostatlar, kabartmalar ve mühürler üzerinden Ay Tanrısı Sin Kültü değerlendirilmiştir. Bu veriler ışığında Ay tanrısı Sin’in MÖ 3. binyıldan itibaren Mezopotamya bölgesinde yoğun olarak tapınım gördüğü anlaşılmaktadır. Yazıtlardan öğrendiğimize göre, ilahilerde, dualarda ve antlaşma metinlerinde okunan Sin’in farklı isimleri ayın farklı evrelerini gösterir ve her evre Ay Tanrısı’nın farklı bir özelliğini ön plana taşır (Green 1992: 24, 25). Ay Tanrısı Nanna (Sin) sözleşme ve anlaşmaların hamisi ve koruyucusu olarak görülür. Yapılan anlaşmayı kim bozarsa Tanrı Sin’in lanetine uğrayacağına inanılırdı. Arkeolojik veriler ve dini metinlere göre hilal, Ay tanrısı Sin’in sembolüdür. Ay Tanrısı tasvirinin yer aldığı bir çubuk üzerinde bulunan hilal tasviri yanında, yıldız tasviri de ikonografide çok fazla görülür.