ERKEN DÖNEM OSMANLI MİMARİSİNDE PENCERE ALINLIĞI TUĞLA VE TUĞLA-TAŞ GEOMETRİK SÜSLEMELERİN ANALİZİ: BURSA YILDIRIM MEDRESESİ ÖRNEĞİ

Aşçı T., Toktaş İ., Yaman M.

3. BİLSEL INTERNATIONAL TRUVA SCIENTIFIC RESEARCHES AND INNOVATION CONGRESS, 25-26 MAY, 2024, Çanakkale, Türkiye, 25 - 26 Mayıs 2024, ss.1, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Çanakkale
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1
  • Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Matematiğin izlerini bir düzen ve estetik bir görünüme sahip olmayı amaçlayan birçok sanat eserinde görmek mümkündür. Özellikle mimari eserlerde süsleme, resim, heykel vb. gibi pek çok sanat dalında geometriden çokça yararlanılmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı döneminde geometri ile sanat arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Cami, medrese, saray, hamam ve kervansaray vb. gibi mimari eserlerin birçoğunda ahşap, alçı, tuğla, çini ve taş malzeme ile kapı, duvar, minber, mihrap, pencere ve tavan süslemelerinde İslami geometrik desenler kullanıldığı görülmektedir. Bu desenler, ayrıca süsleme, tezhip, minyatür, ka’tı, cilt gibi kitap sanatlarında da kullanılmıştır. Nitekim İslam Mimarisinde yapılan çalışmalar incelendiğinde, geometrik desenlerin analizine odaklanıldığı görülmektedir. İslam sanat ve mimari çalışmalarının en bilinen öğelerinden biri bu desenlerde; üçgen, kare, dikdörtgen, daire, yıldız gibi formların birleşmesinden oluşmakta, aynı hücrenin tekrar edilmesi ile başlangıç ve bitiş noktaları belli olmayan evrenin sonsuzluğunu simgelemektedir.

Bu çalışmada, Bursa erken dönem Osmanlı mimarisindeki pencere alınlıklarında öne çıkan tuğla ve tuğla-taş işçiliği kullanılarak oluşturulan geometrik süslemelerin Türk-İslam Mimarisi ile olan ilişkisi incelenmiştir ve detaylı analizleri yapılmıştır. Bu eserlerin çoğu günümüze kadar çok sayıda restorasyon geçirmiş olmasına rağmen, özellikle de eserlerin pencere alınlıklarında halen orijinal geometrik süslemelerin örneklerini görmek mümkündür. Çalışma kapsamında, örnek mimari eser olarak Bursa Yıldırım Medresesi seçilmiştir. Çalışma neticesinde, süslemelerde bazı yerlerde oran ve orantıda farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Pencere alınlıklarında kullanılan süslemelerde Anadolu Selçuklu dönemi eserlerinde kullanılan renk ve ortak desenlerin kullanıldığı da gözlemlenmiştir. Ayrıca, bu çalışma ile günümüzde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan bu yapıların tekrar restore edilmesi durumunda rehberlik edebilecek bir katalog oluşturulması da amaçlanmıştır. Dahası, çalışmada Türk-İslam sanatında önemli bir yere sahip olan geometrik süslemelerin, dönemin mimari eserlerine kattığı estetiğe dikkat çekilmiş ve karakteristik kazandırdığı gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, son dönemlerde yapılan restorasyonlarda orijinal desenlerin özelliğini belirli ölçüde yitirdiği tespit edilmiştir.

It is possible to see traces of mathematics in many works of art that aim to have an order and aesthetic appearance. Geometry is widely used in many branches of art such as ornamentation, painting, sculpture, etc., especially in architectural works. There is a strong relationship between geometry and art during the Seljuk and Ottoman periods. Mosques, madrasahs, palaces, baths and caravanserais, etc. It is seen that Islamic geometric patterns are used in many architectural works such as wooden, plaster, brick, tile and stone materials and door, wall, pulpit, mihrab, window and ceiling decorations. These patterns were also used in book arts such as ornamentation, illumination, miniature, paperback and binding. As a matter of fact, when the studies in Islamic Architecture are examined, it is seen that the focus is on the analysis of geometric patterns. One of the most well-known elements of Islamic art and architectural works is in these patterns; It consists of the combination of forms such as triangle, square, rectangle, circle and star, and symbolizes the infinity of the universe, whose starting and ending points are unknown, by repeating the same cell.

In this study, the relationship between the geometric ornaments created using brick and brick-stone masonry, which are prominent in the window pediments in Bursa's early Ottoman architecture, and Turkish-Islamic Architecture was examined and detailed analysis was made. Although most of these works have undergone many restorations until today, it is still possible to see examples of the original geometric decorations, especially on the window pediments of the works. Within the scope of the study, Bursa Yıldırım Madrasa was chosen as an exemplary architectural work. As a result of the study, it was determined that there were differences in proportion and ratio in some places in the ornaments. It was also observed that the decorations used on window pediments used colors and common patterns used in Anatolian Seljuk period works. In addition, this study aims to create a catalog that can guide the restoration of these structures, which are currently in danger of extinction. Moreover, in the study, attention was drawn to the aesthetics that geometric ornaments, which have an important place in Turkish-Islamic art, added to the architectural works of the period and it was observed that they added character. However, it has been determined that the original patterns have lost their characteristics to a certain extent in recent restorations.