Dijitalleşme ve İnsan Hakları: Din ve vicdan Özgürlüğüne Yönelik Fırsatlar ve Tehditler

Dijitalleşme ve İnsan Hakları: Din ve Vicdan Özgürlüğüne Yönelik Fırsatlar ve Tehditler

Teknolojinin ilerlemesi ile birlikte dijitalleşmenin insan haklarına yönelik etkileri konusunda yeni tartışmalar ortaya çıkmıştır. Bu tartışmalar arasında, din ve vicdan özgürlüğü hakkı başta olmak üzere bireylerin çevrimdışı olarak sahip olduğu insan haklarının çevrimiçinde de korunması önemli yer tutmaktadır. Dijital araçların, din ve vicdan özgürlüğünün baskı altına alınması, nefret söylemi amacıyla kullanılması, genellikle farklı dini grup mensuplarını karalayan ve onları hedef alan dezenformasyon kampanyaları, çevrimiçi insan haklarının ihlal edilmesine yol açmaktadır. Özellikle sosyal medya ve yeni dijital teknolojiler, bir taraftan insan haklarının temel ve evrensel prensipleri arasında yer alan din ve vicdan özgürlüğü alanını genişletmek için fırsatlar sunarken, diğer taraftan bu yeni araçların tarafsız olmamasından ve sosyal ilişkileri değiştirip dönüştürmek için kullanılmasından kaynaklanan tehditler yönetimlerin baş etmesi gereken bir sorun alanı olarak belirmektedir. Dini aşırılık, terörizm ve şiddetle nasıl mücadele edileceği hakkındaki tartışmalar, bu durumun çözümü ile alakalı farklı fikirlere sahip gruplarda çatışma alanı ortaya çıkarma eğilimi göstermektedir. Bu durum, temel insan haklarından biri olan din ve vicdan özgürlüğünün geliştirilmesinin arka plana itilmesine sebep olmaktadır. Bu çalışmada, dijital alanda dini özgürlük ile radikalleşmeyi birbirine bağlayan nedensel mekanizmalar üzerinde durulmaktadır.

Din ve vicdan özgürlüğüne yönelik baskılar, din saikli şiddet veya terörizmle bağlantılı mıdır? Din ve vicdan özgürlüğüne getirilen kısıtlamalar, ters etki yaratarak radikalliğe karşı çıkabilecek esnek, hoşgörülü ve ılımlı yaklaşımları zayıflatmakta mıdır? Din ve vicdan özgürlüğünün desteklenmesi, demokratik değerleri benimsemiş, dini aşırılık ve terörizmle mücadele eden teopolitik yaklaşım ve hareketlerin de bu mücadelede sahaya çıkmalarını sağlayabilir mi? Öte yandan, sosyal medya platformlarının, radikal hareketleri besleyen ve kaynaklarını genişleten bir araç olarak, insan haklarının ihlal edilmesi, din ve vicdan özgürlüğünün baskı altına alınması amacıyla kullanılmasına karşı, din ve vicdan özgürlüğünü korumaya ve geliştirmeye yönelik kullanılması, daha toleranslı ve çatışmaların azaldığı bir dünya vizyonuna katkı sağlayacaktır. Zira dijital araçlar, din ve vicdan özgürlüğüne saygılı kitleler inşa edilmesinin yanı sıra radikalleştirme veya başkalarını şiddete teşvik etme yeteneklerine karşı mücadelede fırsatlar da sunmaktadır. Bu çalışmada, teknolojinin hukuka aykırı bir baskı aracı olarak değil, din ve vicdan özgürlüklerinin genişletilmesi ve dini radikalleşmeyi önleyici bir araç olarak öne çıkarılması vurgulanmaktadır. Ayrıca devletlerin, dini topluluklar da dâhil olmak üzere sivil toplum örgütlerinin, teknoloji şirketlerinin ve platformlarının, çevrimiçi din ve vicdan özgürlüğüne karşı tehditleri önleyici, insan haklarını ve özgürlüklerini genişleten hizmet şartlarını ve topluluk standartlarını uygulamadaki rolleri ele alınmaktadır. Teorik perspektif olarak insan hakları ve özellikle 2010’dan sonra yaygınlaşan “dijital din” (digital religion) çalışmaları ile Campbell’in teknolojinin dini ve sosyal şekillendirilmesi kavramlarından yararlanılacaktır. Böylece dijital din çalışmaları ile insan hakları perspektifi birleştirilerek literatüre katkıda bulunulması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Dijitalleşme, Din ve Vicdan Özgürlüğü, İnsan Hakları