Şirketler Topluluğunda Tam Hakim Şirketin Talimat Verme Yetkisinin Sınırları

Avcı Z.

TÜZEL KİŞİLİK PENCERESİNDEN ANONİM ORTAKLIK SEMPOZYUMU MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 20 - 22 Temmuz 2020, ss.695-733, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Sayfa Sayıları: ss.695-733
  • Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Şirketler topluluğunda tam hâkimiyet durumunda şirkette grubun dışında pay sahibi bulunmamaktadır. Bu sebeple, şirketin malvarlığının ve sermayesinin yönetilmesi hususunda hâkim şirkete geniş bir hareket imkânı verilmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 203. maddesi uyarınca hâkim şirketin yönetim kurulu, bağlı şirketin yönetim kuruluna, bağlı şirketin yönlendirilmesine ve yönetimine ilişkin talimat verebilir. Bu hüküm uyarınca hâkim şirket, kanunla belirlenen sınırlar dâhilinde bağlı şirkete, kaybına sebep olacak olsa bile talimat vermeye yetkilidir.

Talimat serbestisi, kanunda belirlenen sınırlar dâhilinde bağlı şirketin kaybına neden olabilecek talimatları da içerir. Türk Ticaret Kanunu’nun 202. maddesinin birinci fıkrasında bahsedilen “bağlı şirketi, iş, varlık, fon, personel, alacak ve borç devri gibi hukuki işlemler yapmaya; kârını azaltmaya ya da aktarmaya; malvarlığını ayni veya kişisel nitelikte haklarla sınırlandırmaya; kefalet, garanti ve aval vermek gibi sorumluluklar yüklenmeye; ödemelerde bulunmaya; haklı bir sebep olmaksızın tesislerini yenilememek, yatırımlarını kısıtlamak, durdurmak gibi verimliliğini ya da faaliyetini olumsuz etkileyen kararlar veya önlemler almaya yahut gelişmesini sağlayacak önlemleri almaktan kaçınmaya yöneltmek” eylemleri tam hâkimiyet açısından serbest hale gelmiştir.

Talimat serbestisi “topluluğun belirlenmiş ve somut politikalarının gereği olmak” ve “bağlı şirketi iflasa sürüklememek” olmak üzere iki şekilde sınırlandırılmıştır. Hâkim şirket tarafından bağlı şirkete verilecek talimatın bu hüküm uyarınca hâkim şirketin günlük gereksinimlerinden kaynaklanan bir talimat olmaması gerekir. Bu açıdan talimat serbestisinin hâkim şirketin kendi özel amaçları için kullanılması mümkün değildir. Bu şart bağlı şirketin malvarlığının plansız, programsız, rastgele amaçlarla kullanılmasının engellenmesini amaçlamaktadır.

Tam hâkimiyette topluluk hâkimi bakımından talimat serbestisinin sınırları, topluluk politikalarının gereği olması yanında bağlı şirketin iflasa sürüklenmemesi, başka bir deyişle nitelikli kayba uğratılmaması olarak düzenlenmiştir. Nitelikli kayıp halleri 204. maddede üç başlık olarak sayılmıştır. Bunlar bağlı şirketin ödeme gücünü aşan, varlığını tehlikeye düşüren ve önemli varlıklarını kaybetmesine yol açan kayıplardır. Hâkim şirketin bağlı şirketi bu üç başlık altındaki kayıplara uğratması 204. maddeyle yasaklanmıştır. Maddeyle sayılan nitelikli kayıp hallerinin dışında şirketin iktisadi mahvını doğuran talimatların verilmesi de mümkün değildir.