Ahlâk kavramının Encyclopédie maddeleri ve İhvan-ı Safa risalelerinde nasıl yorumlandığı üzerine bir karşılaştırma

IV. Uluslararası Dil, Düşünce ve Din Bilimleri Kongresi, Mardin, Turkey, 10 - 12 October 2024, pp.41, (Summary Text)

Publication Type: Conference Paper / Summary Text
City: Mardin
Country: Turkey
Page Numbers: pp.41
Ankara Yıldırım Beyazıt University Affiliated: No

Abstract

İşbu çalışmanın merkezinde 18. Yüzyıl Avrupa/Batı Aydınlanması ve 8. ve 13. Yüzyıllar
arasında gerçekleştiği kabul edilen İslam’ın Altın Çağı yer alacaktır. Her ne kadar her bir
aydının savunduğu belirli bir düşünceyi kendisinin eserleri üzerinden
değerlendirebilmek o fikrin ilerleyişini izleyebilmek açısından pek kıymetli olsa da aynı
dönemde yaşayan birden çok aydının belirli bir kavrama genel bir anlam yüklemiş
olması pek sık karşılaşılan bir durum değildir. Ne var ki, ele alınan dönemlerde yazılmış
iki kolektif eser, sırasıyla, Diderot ve d’Alembert’in editörlüğünde yayımlanan
Encyclopédie (1751-1772) ve İhvan-ı Safa’nın 52 bölümden oluşan risaleleri (X. Asır
civarı) yalnızca dönemlerinin çok yazarlı ansiklopedik birer eseri olmakla kalmaz,
eserlere katkıda bulunanların seçilmiş konular hakkındaki ortak kanaatlerini
gösterirken ele alınan meselelerin okuyucuya sunulma tarzlarında yazarların bir fikir
birliği sağladıklarına da işaret eder. Çalışmanın amacı, bu iki önemli eserde incelenecek
yazıların epistemolojik açıdan birbirinden kısmen ayrılmakla beraber ahlâkın kaynağı
ve pratik alana yansımasının yorumlanmasında kayda değer benzerlikler taşıdığını
göstermektedr. Bilahare, Kant’ın yaptığı ve en temel denilebilecek aydınlanma tanımında
Horatius’tan mülhem “Bilmeye cesaret et!” (Sapere aude!) vurgusu üzerinden yola
çıkarak her iki dönemin de birer aydınlanmış dönem olduğunu, aklın kullanımının [diğer
yöntemleri de yok saymaksızın] bilginin yorumlanması konusunda birincil kriter
sayıldığını ve böylece her iki eserde de ahlâk kavramının çıkış noktasının ve
yorumlanmasının benzerlikler taşıdığını belirtmektedir. Çalışmada kullanılacak yöntemler
yapısöküm ve yorumlayıcı yaklaşım olacaktır. Çalışma, ahlâk kavramının nüvesinden
hareket ederek birbirinden çok uzakta da olsalar aydınlanmış dönemlerde ortak idrakin
zamandan ve mekândan bağımsız olarak benzer temeller üzerinden
kavramsallaştırılabildiğini ortaya koyacak, sonraki çalışmalara ilham olabilecek bir
yöntemi muhataplarına sunacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ahlak, Encyclopédie, İhvan-ı Safa, Aydınlanma, Ansiklopedi