Osmanlı Dönemi Mostar Vakıflarının İstihdam ve Ücretler Açısından Değerlendirmesi


Aydınbaş Y. E. , Tuğrul M.

Uluslararası 1 Mayıs Kongresi, Ankara, Turkey, 30 April - 02 May 2021, pp.120-123

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Ankara
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.120-123

Abstract

İstihdam, ekonomik büyümenin oluşturduğu refahın topluma aktarılmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Bir ekonominin istihdam seviyesinde meydana gelecek pozitif yönlü hareketle emek faktör gelirine sahip insan sayısında ve toplam refahta artışa yol açacaktır. İslâm iktisat düşünce-

sinde emek neticesinde elde edilen kazanç ayrıcalıklı bir yere sahiptir ve kutsal addedilmiştir, istihdam edilmemiş iş gücü ise değerlendirilmeyen âtıl kalmış bir kaynak olarak nitelendirilmiştir. İslâm ile özdeşleşmiş Osmanlı Devletinde istihdamın yapısını araştırmak hem tarihî bir fenomeni anlaşılır kılmak hem de İslâm iktisat düşüncesinde istihdamın izini sürmek için önemli imkânlar sunmaktadır. Zanaat kollarının sınırlı, tarımsal üretimin yaygın, her türden üretimin kol gücüne dayandığı ve devletin istihdam oluşturmadaki rolünün sınırlı olduğu bir ekonomide istihdamı regüle eden günümüzdekinden farklı alternatif kurumları ortaya çıkarmak ve bu kurumların istihdam üretmedeki etkilerini belirginleştirmek bu çalışmanın temel motivasyon kaynağıdır. Nitekim Osmanlı ekonomisinde bu rolün kısmen de olsa vakıf müessesesi tarafından yerine getirildiğini söylemek mümkündür. Vakıflar doğrudan ve dolaylı istihdam oluşturulmuş, birçok zanaatkâr vakıf eserlerinin inşasında istihdam edilmiştir. Hayrî cihetiyle meşhur ve maruf olan vakıf müesseseleri birçok faaliyetiyle iktisadî alana doğrudan tesir etmiştir. Özel mülkiyette ve belki de atıl halde bulunan bir iktisadî değerin kamunun menfaatine terk edilmesiyle teşekkül eden vakıf müesseselerinin eğitim hizmetleri, din hizmetleri, beledî hizmetler ve imar faaliyetleri başta olmak üzere birçok hizmet kolunda yürüttüğü faaliyetlerin her biriyle ekonomi üzerinde genişletici etkisi olduğunu iddia etmek mümkündür. Bu genişletici etkinin istihdam ve toplam refah seviyesi üzerinde pozitif sonuçlarının olabileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu çalışmada 15.yy başından 19.yy sonuna uzanan geniş bir zaman diliminde Mostar şehrinde kurulan vakıfların istihdama doğrudan etkileri ile müstahdemlere verilen ücretler üzerinden vakıfların ekonomi üzerindeki genişletici etkisi istihdam boyutuyla gözlemlenmeye çalışılacaktır.