Sürüş Eğitmeni Tercihlerinde Cinsiyet Tutumlarının Rolü: Türkiye'den Nitel Bir Çalışma
22. Ulusal Psikoloji Kongresi, Bursa, Türkiye, 3 - 05 Ekim 2025, ss.438, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Bursa
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.438
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Giriş ve Amaç: Trafik kazaları, halk sağlığı ve ekonomik istikrar açısından geniş kapsamlı sonuçları olan kritik bir küresel sorun teşkil etmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de sürücü adaylarının sürüş eğitmeni tercihlerinde cinsiyet tutumlarının etkisini nitel çalışma çerçevesinde araştırmaktır. İnsan faktörünün trafik güvenliği sorunlarında önemli bir rol oynadığı bu bağlamda, cinsiyet dinamiklerinin sürücü adaylarının algı ve tercihlerine nasıl yön verdiğine odaklanılarak, sürücü eğitimi süreçlerini etkileyen toplumsal ve kültürel faktörler ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Yöntem: Çalışmaya yaşları 20 ile 26 arasında değişen (Ort = 21.3, SS = 1.56) 10’u kadın, 10’u erkek olmak üzere toplam 20 katılımcı dahil edilmiştir. Kadın katılımcıların yaş ortalaması 21.2 (SS = 1.81), erkek katılımcıların yaş ortalaması ise 21.4’tür (SS = 1.35). Katılımcıların tamamı bir sürücü kursuna devam etmiş ve geçerli bir sürücü belgesine sahip kişilerden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde demografik bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Demografik bilgi formunda katılımcıların yaşı, cinsiyeti, ehliyet alma yılı ve kaç denemede ehliyet aldıkları gibi bilgiler yer almıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formunda ise, katılımcıların sürüş eğitmenlerine yönelik cinsiyet tercihlerini ve sürücü eğitiminde cinsiyet algılarını keşfetmeye yönelik 16 açık uçlu soru yer almıştır. Sorular, Çelişkili Cinsiyetçilik Envanteri, Modern Cinsiyetçilik Ölçeği ve öğretmen-öğrenci etkileşimlerini ölçen Sınıf Değerlendirme Puanlama Sistemi ile Öğretmen-Öğrenci İlişkisi Ölçeği gibi geçerli ölçeklerden esinlenerek hazırlanmıştır.
Nitel bir yaklaşım benimsenen çalışmada, 20 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Tematik analiz altı adımlı bir çerçeveye uygun şekilde gerçekleştirilmiştir. İlk adımda tüm görüşmeler kelimesi kelimesine yazıya dökülmüş, araştırmacıların katılımcı perspektifine hâkim olabilmesi amacıyla metinler tekrar tekrar okunmuştur. Daha sonra, anlamlı veri parçaları sistematik olarak kodlanarak, özellikle eğitmen seçiminde cinsiyet tercihleri ve dinamikleri üzerine desenler belirlenmiştir.
Bulgular: Katılımcıların eğitmen cinsiyetine dayalı tercih ve deneyimlerini daha derinlemesine anlamak amacıyla tematik analiz yapılmıştır. Analiz sonucunda dört ana tema belirlenmiştir: ‘Eğitmen Cinsiyetine Dayalı Tercihler ve Algılar’, ‘Sürüş Eğitmenliğinde Cinsiyet ve Uzmanlık Algısı’, ‘Sürüş Derslerinde Karşılaşılan Zorlayıcı Deneyimler’ ve ‘Karşı Cins Eğitmene Yönelik Cinsiyetçi Tutumlar’. Katılımcıların çoğu, eğitmenin cinsiyetinin genel öğrenme deneyimlerinde belirleyici bir faktör olmadığını belirtmiş olsa da önyargılar ve kalıp yargılar açıkça gözlenmiştir. Kadın katılımcılar genellikle erkek eğitmenlerle olumsuz deneyimler yaşadıklarını, bu durumu sabırsızlık ve saldırganlık gibi özelliklere bağladıklarını ifade etmişlerdir. Erkek katılımcılar ise genellikle olumsuz deneyim bildirmezken, kadın eğitmenleri fazla katı ya da müdahaleci olarak algıladıklarını belirtmişlerdir. Toplumsal kalıp yargılar –özellikle erkeklerin daha iyi araç kullandığı inancı– bazı erkek katılımcıların algılarını etkilemiş, ancak bu algı her zaman eğitmenin bilgi düzeyiyle ilişkilendirilmemiştir.
Tartışma ve Sonuç: Çalışma, cinsiyet kalıp yargıları ve önyargılarının tercihleri etkileyebildiğini gösterse de destekleyici ve yetkin eğitmenlerin –cinsiyetten bağımsız olarak– önemini vurgulamaktadır. Bu önyargıların cinsiyet duyarlı eğitim programları ile ele alınması ve sürücü eğitiminde kapsayıcı uygulamaların teşvik edilmesi, daha güvenli ve eşitlikçi öğrenme ortamlarının oluşmasına katkı sağlayabilir. Bu dinamiklerin daha derinlemesine incelenmesi, daha etkili sürücü eğitim programlarının geliştirilmesine ve geniş kitlelerde daha güvenli sürüş davranışlarının teşvik edilmesine katkıda bulunabilir.