Eski Anadolu Türkçesinde Mastarlar
Dil Araştırmaları, cilt.19, sa.37, ss.201-216, 2025 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 19 Sayı: 37
- Basım Tarihi: 2025
- Doi Numarası: 10.54316/dilarastirmalari.1595408
- Dergi Adı: Dil Araştırmaları
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.201-216
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Eski Anadolu Türkçesi döneminde mastar işleviyle kullanılan -mAk ve -mA eklerinin sözdizimsel, dilbilgisel ve anlamsal işlevlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. 13. ve 15. Yüzyıllar arasında Anadolu sahasında Oğuz Türkçesine dayalı bir yazı dili olan Eski Anadolu Türkçesi günümüz Türkçesinin oluşumunda önemli bir safhadır. Bu çalışmada günümüz Türkiye Türkçesinde mastarların sahip olduğu işlevlerin ve kullanım alanlarının Eski Anadolu Türkçesiyle koşutluk sergileyip sergilemediği ortaya konulacaktır. Böylece Oğuz Türkçesi bağlamında mastarların tarihsel gelişimi, kullanıldığı anlamsal ve sözdizimsel bağlamlar ortaya çıkarılmış olacaktır. Çalışma, -mAk, -mA ve -mAklIk mastarlarına odaklanarak, bu mastarlarla sınırlı tutulmuştur. Mastarların, eylem çekim ve türetim kategorileri dışına çıkarak sözdiziminde anlam ilişkileri sağladığı, eylem adları oluşturduğu ve durum ekleri ile amaç, zaman gibi yeni anlam alanlarına geliştiği vurgulanacaktır. Seçilen mastarların denetim işlevleri üzerinde durulacak, farklı cümle yapılarında özne, nesne ve tümleç olarak işlev görebilme yetenekleri irdelenecektir. Mastarların durum ekleri ve modal fiillerle etkileşimi, amaç ve gereklilik gibi anlamları iletmedeki rolleri de ele alınacaktır. Araştırmanın korpusunu dönem eserlerinden seçilen nesir ve nazım türüyle yazılmış metinler oluşturmaktadır.
This study offers a comprehensive investigation into the syntactic and semantic functions of the suffixes -mAk, -mA and -mAklIk during the Old Anatolian Turkish period. Old Anatolian Turkish, a written language based on Oghuz Turkish in Anatolia between the 13th and 15th centuries, represents a crucial stage in the evolution of modern Turkish. The research aims to determine the parallelism between the functions and usage of infinitives in contemporary Turkish and Old Anatolian Turkish. Consequently, the historical development of infinitives within the specific context of Oghuz Turkish, along with their semantic and syntactic environments, will be elucidated. The scope is limited to the suffixes -mAk, -mA and -mAklIk. Notably, existing scholarship has given limited attention to the capacity of Old Anatolian Turkish infinitives to establish semantic relations in syntax, form verbal nouns, and acquire new meanings (e.g., purpose, time) through case suffixes, moving beyond traditional verb inflection and derivation. This study will specifically focus on the control functions of selected infinitives within the thematic role framework of Government and Binding (GB) Theory, examining their ability to function as subject, object, and complement across diverse sentence structures. Furthermore, the interaction of these infinitives with case suffixes and modal verbs, and their role in conveying meanings such as purpose and necessity, will be analyzed. The research corpus consists of both prose and verse texts selected from the literary works of the Old Anatolian Turkish period.