Marx ta Yanılsama ve İdeoloji Olarak Din
Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.7, sa.2, ss.207-240, 2014 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 7 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2014
- Dergi Adı: Hitit Sosyal Bilimler Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.207-240
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Hayır
Özet
Marx, doğrudan dini analiz eden herhangi bir yazı kaleme almamakla birlikte, din
sosyolojisi kuramları arasında önemli bir yere sahiptir. O, din hakkındaki düşüncelerini dolaylı olarak -Hegel, Feuerbach ve Bauer’in düşünceleri ile İngiliz ekonomipolitiğinin eleştirisini yaparken- dile getirmiştir. Bu çalışmanın ana amacı, Marx’ın
gazete yazılarında, makalelerinde ve kitaplarında sunduğu din anlayışının kronolojik bir derlemesini yapmaktır. Marx’a göre din, hem yanılsama hem de ideolojinin bir türüdür. Çalışma, Marx’ın ilk dönem yazılarında din olgusunun daha fazla
yer tuttuğunu ve dinin bu dönemde genellikle bir yanılsama olarak anlaşıldığını
ortaya koymaktadır. Sonraki yazılarda Marx’ın din analizi yerini ideoloji analizine
bırakmıştır. Yanılsama olarak din, soyut insanın evren, dünya, insanlık ve hayatın
anlamıyla ilgili sorulara yetkin cevap verebilecek bilgi donanımından yoksun olmasından kaynaklanmaktadır. Dinin ideolojik boyutu ise somut/toplumsal insanın
çıkar çatışmasından kaynaklanmaktadır. Burada din, mülkiyeti ve üst sınıfların çıkarlarını meşrulaştırarak, alt-sınıfların sosyal yapıyı sorgulamalarını önleyen araca
dönüşür. Marx’ın sosyolojisinde din, ister yanılsama olsun, ister ideolojinin bir türü
olsun, insanı kendine yabancılaştırıcı bir yanlış bilinçtir. Dinin herhangi bir olumlu işlevi yoktur. Ona göre, din eleştirisi, büyük ölçüde Genç Hegelciler tarafından
tamamlanmıştır; kapitalizmin yükselişi ise dinin pratikte aşındığı bir zemin oluşturmaktadır. Sosyalizmin gelişiyle din kendiliğinden ortadan kalkacağı için, sosyalistlerin dine karşı özel bir strateji geliştirmelerine gerek yoktur.