Tanburi Cemil Bey’in Ferahfeza Peşrevinin Makam Yönüyle İncelenmesi

7. Uluslararası İnsan, Toplum ve Sürdürülebilir Kalkınma Araştırmaları Sempozyumu, Cairo, Mısır, 5 - 09 Nisan 2026, ss.1264-1275, (Tam Metin Bildiri)

Türk müziği, vokal ve enstrümantal türleri aracılığıyla köklü kültürel ve tarihsel birikimi yansıtan zengin

bir müzik geleneğidir. Türk musikisinde önemli bir enstrümantal form olan Peşrev, makamların

karakteristik özelliklerini sistematik biçimde ortaya koyması bakımından hem icra hem de eğitim

alanında temel bir yere sahiptir. Bu bağlamda, Türk musikisine bestecilik yönüyle önemli ölçüde katkılar

sunmuş olan Tanburi Cemil Bey’in bestelemiş olduğu eserler; geleneksel makam anlayışını yansıtırken

aynı zamanda icra ve teknik zenginlik açısından da dikkat çekmektedir.

Bu çalışma Tanburi Cemil Bey’in bestelemiş olduğu Ferahfezâ Peşrevi, makamsal seyir özelliklerini

sunmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi modeline

dayanmaktadır. İnceleme sürecinde eserin devlet korosu arşivindeki notası esas alınmış; analiz, haneler

bazında gerçekleştirilerek karar, güçlü ve yeden perdelerin kullanımı, dizi yapısı, seyir özellikleri ve geçki

unsurları değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, eserin makamsal gelişimi sistematik bir biçimde ortaya

konulmuştur.

Elde edilen bulgulara göre, eser Ferahfeza Makamı’nın karakteristik özelliklerini açık bir şekilde

yansıtmaktadır. Birinci hanede makamın temel dizisi ve Rast merkezli yapı belirgin biçimde ortaya

konulurken, ikinci hanede üst bölgeye doğru genişleme gözlemlenmiştir. Üçüncü hanede geçki

unsurlarının yoğunlaştığı ve farklı çeşni etkilerinin hissedildiği; dördüncü hanede ise inici seyir

anlayışıyla karar perdesine yönelim olduğu tespit edilmiştir. Özellikle üst bölgede Hicaz karakterli

yapıların belirginleşmesi, eserin makamsal zenginliğini artıran önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır.

Sonuç olarak, Tanburi Cemil Bey’in Ferahfezâ Peşrevi’nin, Ferahfeza Makamı’nın seyir özelliklerini

bütüncül bir yaklaşımla yansıttığı ve makam öğretimi açısından örnek teşkil edebilecek nitelikte olduğu

değerlendirilmektedir. Çalışmanın, Türk musikisinde eser temelli makamsal analizlere katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Türk Musikisi, Tanburi Cemil Bey, Makam, Ferahfeza, Peşrev