ŞANLIURFA BÖLGESİNDE FRESKLİ KAYA MEZARLARI
ARKEOLOJİ VE SANAT YAYINLARI ŞANLIURFA YAZILARI 1, Nezih Başgelen, Editör, Arkeoloji ve Sanat, İstanbul, ss.63-78, 2022
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Mesleki Kitap
- Basım Tarihi: 2022
- Yayınevi: Arkeoloji ve Sanat
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Sayfa Sayıları: ss.63-78
- Editörler: Nezih Başgelen, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Şanlıurfa (Edessa) ilinin, Harran Ovası ve kuzeyinde bulunan Karacadağ
volkanik bölgesi dışında kalan tüm kesimi kalker platolardan oluşmaktadır. Özellikle Şanlıurfa kent merkezinde eski surların dışında birçok
alanda nekropoller mevcuttur. Bu nekropollerin büyük bir kısmı ana
kayaya oyulmuş kaya mezarları şeklindedir. Şanlıurfa kent merkezinde
yer alan Kale Eteği Nekropolü ve Kızılkoyun Nekropolü’nde yer alan kaya
mezarlarının büyük bir bölümü kazılmış ve pek çok yeni kaya mezarları
açığa çıkartılmıştır. Bölgede yer alan Soğmatar antik kentinde, Roma
Dönemi kaya mezarları dışında kaya mezarlarının en erken örnekleri olan
Erken Tunç Çağı kaya mezarları da tespit edilmiştir. Edessa antik kenti gibi
önemli bir merkezin çevresine etkisini anlayabilmek için yakın çevresinde
yer alan kırsal alanlarda yüzey araştırmaları yapılmış ve günümüzdeki
köylerin çoğunda kaya mezarları tespit edilmiştir. Tespit edilen bu kaya
mezarları genellikle dromoslu ve tek odalıdır. Kimi mezarlarda dromoslar merdivenli, kimi mezarlarda ise düz olarak yapılmıştır. Bazı kaya
mezarlarının tabanında taban mozaiği, bazılarının duvarlarında da freskler bulunmaktadır. Bu mezarların tümü mimari özellik ve plan olarak
Edessa’daki Roma dönemi kaya mezarları ile benzerlik göstermektedir.
Bu çalışmada bölgede yer alan freskli kaya mezarları üzerinde durulacaktır. Özellikle kaya mezarlarının içine yapılan fresklerin kline sahnesi
şeklinde veya bitki bezemesi şeklinde yapılmış oldukları dikkat çekmektedir