Karşılaştırmalı Olarak Anayasaların Başlangıç Metinlerinin Ölçü Norm Kuvveti

Muratoğulları H.

Selçuk Hukuk Kongresi II, Konya, Türkiye, 15 - 20 Aralık 2021, ss.141-142, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Konya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.141-142
  • Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bugün hangi temel ideoloji veya siyasi rejim türüne vücud verirler versinler modern anayasaları sistematik anlamda ortak bir paydada toplayan ortak bir yanları bulunmaktadır: Başlangıç hükümleri ya da dibacelerinin varlığı. Araştırmalar gösteriyor ki yürürlükte olan anayasaların yüzde 80’ninden fazlası başlangıç metinlerine sahipler. Anayasaların başlangıç metinleri, esas içerikte düzenlenen devlet organizasyonu ve diğer yapısal konulara ilişkin hükümlerin hangi ideolojik prensipler ve tarihi bağlamlar içinde kaleme alındığı ya da geleceği kapsayan toplumsal yönelişlerde referans alınacak ‘temel görüş ve ilkelerin’ ortaya konduğu, manevi değerleri öne çıkan çoğunlukla sembolik metinler olarak bilinmektedir. Bu metinler uzunluk, dil, içerik-tema ve işlev açılarından ülkeden ülkeye farklı niteliklerle sınıflandırmalara tabi tutulabilir. Her ne kadar bu metinlerin hukuki sonuç doğurmadaki değerleri soyut ve felsefi olmaları cihetiyle pozitivist hukukçular arasında şüpheyle karşılanabilse de kimi ülkelerin bizzat anayasalarındaki doğrudan hükümlerle veya anayasa yargı organlarının çeşitli kararlarındaki yorumlarıyla ölçü norm kuvvetine sahip oldukları anlaşılmaktadır. 1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası da açıkça başlangıç kısmını anayasa metnine dahil etmiş ve böylece Anayasa Mahkemesi’nin soyut norm denetiminde zaman zaman dikkate alınması sonucunu doğuran hukuki bir değer ortaya koymuştur.

Bu çalışma karşılaştırmalı yöntemle çeşitli ülkelerdeki anayasaların başlangıç hükümlerinin kanunların anayasallık denetimindeki ölçü norm olma niteliğini tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışma üç bölüm altında planlanmıştır. Birinci bölümde çeşitli ülkelerden örneklerle anayasa başlangıç metinlerinin nitelik ve nicelikleri değerlendirilecektir. Bu bölüm de kendi içinde uzunluk, tematik ve dil analizleri konuları ile alt başlıklarına ayrılacaktır. İkinci bölüm çalışmanın odak noktası olan başlangıç metinlerinin anayasallık denetimindeki ölçü norm olma değerini farklı vaka analizleri ışığında ele alacaktır. Bu bölümde incelenecek vakalar Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Fransa, Hindistan, Polonya ve İrlanda’dır. Üçüncü ve son bölümde, çalışmadan elde edilen sonuçlar özetlenecektir. Buna göre, anayasaların başlangıç kısımları sanıldığının aksine tarihin bir döneminde edebi ve soyut şekilde kaleme alınıp sonraki zamanlarda atıl kalacak metinler değillerdir, bilakis yaygın olarak anayasaların esasına ilişkin hükümlerinin yorumlanmasında veya doğrudan nitelikte anayasa yargı organları tarafından anayasallık denetiminde dikkate alınma gücüne sahiptirler.